زانایانی فیزیا گەردوونێکی کوانتۆمی بچووککراوە دروست دەکەن بۆ لێکۆڵینەوە لە سروشتی کات

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

تاقیکردنەوەیەکی ناوازەی فیزیا ڕێگەیەکی نوێی پێشکەش کردووە بۆ لێکۆڵینەوە لە یەکێک لە کۆنترین پرسیارەکانی زانست و فەلسەفە: بۆچی کات بەرەو پێشەوە دەڕوات، و ئایا کات دەکرێت لە خودی گۆڕانکارییەکانی ناو سیستمێکی فیزیکییەوە سەرچاوە بگرێت؟

توێژەران لە زانکۆی بێرمینگهام سیستمێکی کوانتۆمیی بچووککراوەیان بە بەکارهێنانی نزیکەی ٢٤ هەزار گەردیلە دروستکردووە کە بۆ پلەی گەرمیی تەنها چەند بەشێکی ملیار لە سەرووی سفری ڕەها ساردکراونەتەوە.

لەبری پێوانەکردنی سیستمەکە بە کاتژمێرێکی دەرەکی، زانایان لێکۆڵینەوەیان لە گۆڕانکارییەکانی دابەشبوونی تەنۆلکەکان و ئەنترۆپی (پشێوی) لەناو خودی سیستمەکەدا کرد و دەرکەوت کە ئەم گۆڕانکارییە ناوخۆییانە دەتوانن ڕێگەیەکی ماندار بن بۆ ڕیزکردنی ڕووداوەکان و پێناسەکردنی ڕەوتی کات.

تاقیکردنەوەکە ژینگەیەکی کۆنترۆڵکراوی دروستکرد کە تێیدا گەردیلەکان بە بەردەوامی دەکشان و دەگرژان، ئەمەش مۆدێلێکی سادەکراوەی لە تەقینەوەی گەورە (Big Bang) و گرژبوونی گەورەی گریمانەیی (Big Crunch) پێکدەهێنا، کە بە چەمکی "کاتی ئەنترۆپی" دەناسرێت و ڕێگەیەک بۆ شرۆڤەکردنی کێشە تیۆرییەکانی میکانیکی کوانتۆم دەکاتەوە.

ئەم تاقیکردنەوەیە گەردوونی ڕاستەقینە دروست ناکاتەوە و ناشییسەلمێنێت کات خەیاڵە، بەڵکو دەریدەخات چۆن پێوەرێکی سەربەخۆی کات دەتوانێت لە ڕەفتار و کارلێکی ناوخۆیی سیستمێکی کوانتۆمییەوە دروست ببێت.

سەرچاوە: زانکۆی بێرمینگهام / ساینس دەیلی – ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦.

PM:11:24:30/10/2026

ئه‌م بابه‌ته 64 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌