ئەگەر مەریخ پێشتر ڕووبار و دەریاچەی هەبووبێت، بۆچی ئێستا زۆربەی ئاوەکەی نەماوە؟

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

ملیاران ساڵ لەمەوپێش، مەریخ جیاواز بوو لەو جیهانە وشک و تۆزاوییەی کە ئەمڕۆ دەیبینین. بەڵگەکانی ئۆربیتەر و ڕۆڤەرەکان دەریدەخەن کە هەسارە سوورەکە پێشتر ڕووباری خێرا، دەریاچەی قووڵ و ڕەنگە دەریای کەمی هەبووبێت. ئەو دۆڵە کۆنانەی لەسەر ڕووی هەسارەکە هەڵکۆڵراون، نیشانی دەدەن کە مەریخ پێشتر کەشوهەوایەکی هەبووە کە دەکرا پشتگیری لە ژیانی وردبینانە بکات. مەتەڵی گەورە بۆ زانایان ئەوەیە کە ئەو هەموو ئاوە بۆ کوێ ڕۆیشت؟

کەشتییە ئاسمانییە مۆدێرنەکان تێگەیشتنی ئێمەیان بۆ مێژووی مەریخ گۆڕیوە. ڕۆڤەری

Perseverance ناسا لە ئێستادا خەریکی گەڕانە لە "کونەبۆری جێزێرۆ"، کە شوێنێکەب بڕوا وایە پێشتر دەریاچەیەکی گەورە بووە. بەڵگەکان نیشانی دەدەن کە ملیاران ساڵ لەمەوپێش، مەریخ بەرگەهەوایەکی ئەستوور و دەوڵەمەند بە دۆ ئۆکسیدی کاربۆنی هەبووە، کە گەرمی پاراستووە و ڕێگەی داوە ئاو بە شێوەی شل لەسەر ڕووەکەی بمێنێتەوە.

زانایان پێیان وایە گۆڕانکارییەکە کاتێک دەستی پێکرد کە مەریخ وردە وردە کایە موگناتیسییەکەی لەدەستدا. بەبێ پاراستنی کایەی موگناتیسی، باوبۆرانە خۆرییەکان

(Solar Wind) بەرگەهەوای مەریخیان لەناوبرد. ب کەمبوونەوەی پەستانی هەوا، ئاوی سەر ڕووی هەسارەکە یان هەڵماوی بوو بۆ ناو بۆشایی ئاسمان، یان لەژێر زەویدا بە بەستوویی مایەوە.

ئێستا دەزانرێت کە هەموو ئاوی مەریخ بە تەواوی نەماوە. بڕێکی زۆر لە ئاوی بەستوو لە جەمسەرەکانی مەریخدا هەیە، هەروەها ڕادارەکان بڕێکی زۆری سەهۆڵیان لە ژێر تۆز و خۆڵی هەسارەکەدا دۆزیوەتەوە. هەندێک توێژینەوەش ئاماژە بەوە دەکەن کە لەوانەیە هێشتا ئاوی سوێری شل لە قووڵاییەکانی ژێر زەویدا هەبێت.

گەڕان بەدوای ئاسەواری ژیان یەکێکە لە ئامانجە سەرەکییەکانی گەشتە ئاسمانییەکان بۆ مەریخ. ئەگەر پێشتر ژیان لەو ڕووبارانەدا هەبووبێت، ڕەنگە ئاسەوارەکەی لە ناو بەردەکاندا مابێتەوە. هەروەها دۆزینەوەی ئاو لەسەر مەریخ زۆر گرنگە بۆ گەشتە مرۆییەکانی داهاتوو، چونکە دەکرێت بۆ خواردنەوە و بەرهەمهێنانی ئۆکسجین و سووتەمەنی بەکاربێت.

لە کۆتاییدا، مەریخ وەک بیرهێنانەوەیەک وایە بۆ ئەوەی چۆن ژینگەی هەسارەیەک دەتوانێت گۆڕانکاری گەورەی بەسەردا بێت. هەرچەندە ئێستا بیابانێکی بەستووە، بەڵام مێژووەکەی کلیلی تێگەیشتنە لەوەی چۆن هەسارەکان دەبنە شوێنی شیاو بۆ ژیان. هەموو گەشتێکی نوێ، ئێمە لە ناسینی نهێنییەکانی دراوسێ سوورەکەمان نزیکتر دەکاتەوە.

NASA, ESA, Nature Astronomy, Science.

PM:04:51:01/08/2026

ئه‌م بابه‌ته 60 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌