جیهانێکی نوێ لەودیو پلۆتۆوە؛ دۆزینەوەیەک کە کۆمەڵەی خۆری هەژاند

لە ساڵی ٢٠٠٥دا، گەردوونناسان هەواڵێکی چاوەڕواننەکراویان ڕاگەیاند کە هەموو تێگەیشتنەکانی ئێمەی بۆ کۆمەڵەی خۆر گۆڕی؛ دۆزینەوەی "ئێریس" (Eris). ئەم جیهانە سەهۆڵینە دوورە کە لە پشت پلۆتۆوە و لە پشتێنەی کویپەردا هەڵکەوتووە، لە سەرەتادا وا دەردەکەوت کە لە پلۆتۆ گەورەتر بێت. ئەم دۆزینەوەیە ڕاستەوخۆ پرسیارێکی جدی لای زانایان دروست کرد: ئایا بەڕاستی چی دەبێتە هۆی ئەوەی تەنێکی ئاسمانی بە "هەسارە" دابنرێت؟

ئەم ڕووداوە بوو بە مژاری مشتومڕێکی زانستی گەورە لەسەر ئاستی جیهان. دواجار لە ساڵی ٢٠٠٦دا، یەکێتی نێودەوڵەتی گەردوونناسی بڕیارێکی مێژوویی دا و پۆلێنێکی نوێی بە ناوی "هەسارەی کورتەباڵا" (Dwarf Planet) ناساند. بەهۆی ئەم بڕیارەوە، پلۆتۆ لە لیستی هەسارە سەرەکییەکان دەرهێنرا و شانبەشانی ئێریس پۆلێن کرا. هەرچەندە ئەم بڕیارە بۆ زۆرێک لە خەڵک ناخۆش بوو، بەڵام زانستی گەردوونناسی گۆڕی.

ئێریس تا ئێستاش وەک یەکێک لە گرنگترین دۆزینەوەکانی زانستی هەسارەناسی مۆدێرن دەمێنێتەوە. ئەم دۆزینەوەیە وای لە مرۆڤایەتی کرد سەرلەنوێ بیر لە پێکهاتەی کۆمەڵەی خۆر بکاتەوە و تێبگات کە گەردوون زۆر لەوە ئاڵۆزتر و دەوڵەمەندترە کە پێشتر تێی گەیشتبووین. ئێریس بوو بە کلیلی تێگەیشتن لەو تەنە ئاسمانییە دوورانەی کە لە تاریکییەکانی کۆتایی کۆمەڵەی خۆردا دەخولێنەوە.

سەرچاوە: یەکێتی نێودەوڵەتی گەردوونناسی (IAU) و ناسا (NASA)

PM:05:56:03/07/2026

ئه‌م بابه‌ته 48 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌