گەردوونناسان لەرەلەرێکی ڕادیۆیی نادیاریان لەودیو گەلەئەستێرەی ڕێگای کاکێشانەوە دۆزییەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

گەردوونناسان کە تۆڕێکی ڕوانگەی ئاسمانی قووڵ بەڕێوەدەبەن، سیگناڵێکی ڕادیۆیی

بەهێزی دووبارەبووەوەیان دۆزیوەتەوە کە سەرچاوەکەی لە گەلەئەستێرەیەکی دوورە

کە نزیکەی هەشت ملیار ساڵی تیشکی لێمانەوە دوورە. ئەم لەرەلەرە نائاساییە کە تەنها

چەند چرکەیەکی خایاند، وزەیەکی زیاتری لەوەی خۆر لە چەند ڕۆژێکدا بەرهەمی دەهێنێت

ئازاد کرد.

ئەم دیاردەیە سەر بە پۆلێکی دەگمەنە کە بە "تەقینەوە ڕادیۆییە خێراکان" (Fast Radio

Bursts) ناسراوە، کە ڕووداوە گەردوونییە نادیارەکانن و سەرەڕای چەندین ساڵ تێبینی،

بەردەوامن لە سەر لێ شێواندنی زانایان. ئەوەی ئەم سیگناڵە بێهاوتا دەکات، شێوازە

دووبارەبووەوە وردەکەیەتی، کە بەراورد بە دۆزینەوەکانی پێشوو بە شێوەیەکی

نائاسایی جێگیر دەردەکەوێت.

توێژەران چەندین تەلەسکۆپیان بەکارهێنا بۆ شوێنکەوتنی سەرچاوەی سیگناڵەکە بۆ

ناوچەیەک کە دەوڵەمەندە بە ئەستێرە داڕماوەکان و چالاکییە موگناتیسییە

چڕەکان. هەندێک لە زانایان پێیان وایە تەقینەوەکان ڕەنگە لە

"ماگناتارەکان"ەوە بێن - کە ئەستێرەی نۆترۆنی زۆر موگناتیسین و دوای

تەقینەوەی گەورەی ئەستێرەیی دروست دەبن.

ئەم دۆزینەوەیە جۆش و خرۆشێکی جیهانی دروست کرد چونکە سیگناڵەکە بە ناوچەیەکی

فراوانی بۆشایی نێوان گەلەئەستێرەکاندا تێپەڕیوە پێش ئەوەی بگاتە زەوی. بە

لێکۆڵینەوە لە شێواندنەکانی ناو شەپۆلە ڕادیۆییەکان، گەردوونناسان دەتوانن ماددە

شاراوەکان بپێون کە لە سەرانسەری گەردووندا بڵاوبوونەتەوە.

لە کاتێکدا تیۆرییە گوماناوییەکان دەربارەی ژیریی دەرەوەی زەوی بە خێرایی لە

ئینتەرنێتدا بڵاوبوونەوە، زانایان جەختیان لەوە کردەوە کە ئێستا هیچ

بەڵگەیەک نییە کە ئاماژە بە سەرچاوەی دەستکرد بکات. توێژەران لەبری ئەوە

سیگناڵەکە وەک ئامرازێکی زانستی بەنرخ دەبینن بۆ لێکۆڵینەوە لە پێکهاتەی

گەردوونی و فیزیا.

تێبینییەکان ئەوەشیان ئاشکرا کردووە کە تەقینەوەکە بە ناو هەورە پلازما چڕە

نائاساییەکاندا تێپەڕیوە، ئەمەش زانیاری لەسەر بارودۆخی ناو گەلەئەستێرە

دێرینەکان دەدات کە ملیارەها ساڵ لەمەوبەر دروست بوون.

چاوەڕوان دەکرێت چەندین ڕوانگەی نوێ کە بڕیارە لە کۆتایی ئەمساڵدا دەست بە

کارەکانیان بکەن، ڕێژەی دۆزینەوەی دیاردە هاوشێوەکان بە شێوەیەکی بەرچاو

زیاد بکەن. زانایان هیوادارن دۆزینەوەکانی داهاتوو دواجار ئەو میکانیزمانە ڕوون

بکەنەوە کە لە پشت ئەم فلاشە گەردوونییە نادیارانەوەن.

گەردوون، وەک توێژەران دەڵێن، بەردەوامە لە نیشاندانی سیگناڵە نامۆکان کە بەرەنگاری

تێگەیشتنی مرۆڤ بۆ کات و بۆشایی دەبنەوە.

سەرچاوە: دۆزینەوەکانی ڕوانگەی گەردوونناسی و ڕاپۆرتەکانی زانستی بۆشایی ئاسمان،

ئایاری ٢٠٢٦.