ڕووپێوییەکی گەورەی گالاکسییەکان دەڵێت گەردوون کەمتر لەوەی چاوەڕوان دەکرا "تەپوتۆزاوی و گردبووەوە"یە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

ئەنجامە نوێیەکانی "ڕووپێوی وزەی تاریک" (Dark Energy Survey) بوونەتە هۆی دروستکردنی گفتوگۆیەکی گەرم لە ناوەندە زانستییەکاندا، چونکە داتاکان ئاماژە بەوە دەدەن کە پێکهاتەی گەردوون بەو شێوەیە نییە کە تیۆرە باوەکان باسی دەکەن. ئەم توێژینەوەیە کە شەش ساڵی خایاندووە، دەڵێت گەردوون کەمتر لەوەی چاوەڕوان دەکرا "تەپوتۆزاوی" یان گردبووەوەیە (Clumpy).

ئەم دۆزینەوەیە تەنها پەیوەست نییە بە یەک ڕووپێوییەوە، بەڵکو کاریگەری ڕاستەوخۆی هەیە لەسەر تێگەیشتنمان بۆ ئەوەی ماددە چۆن کۆبووەتەوە و گالاکسییەکان چۆن گەشەیان کردووە. ئەگەر ماددە بەو شێوەیە کۆنەبووبێتەوە کە مۆدێلە بیرکارییەکان پێشبینی دەکەن، ئەوا پێویستە پێداچوونەوە بە تەواوی مێژووی دروستبوونی پێکهاتەی گەردووندا بکرێت.

داتاکانی ئەم شەش ساڵە نیشانی دەدەن کە دابەشبوونی ماددە لە گەردووندا زۆر یەکسانتر و نەرمترە لەوەی لە مۆدێلە ستانداردەکانی کۆزمۆلۆژیدا هەیە. ئەمەش وەک "چرایەکی هۆشداری" دەبینرێت بۆ زاناکان کە ڕەنگە هەندێک لە تێگەیشتنە بنەڕەتییەکانمان دەربارەی هێزی کێشکردن یان وزەی تاریک هەڵە بن.

ئەم بابەتە زۆر لەوە قووڵترە کە تەنها ژمارە بێت؛ ئەوە دەخاتە ڕوو کە گەردوون ڕەنگە بەپێی یاسایەکی جیاوازتر لەوەی ئێمە دەیزانین گەشەی کردبێت. ئەم ناڕێکییە لە نێوان پێشبینی و واقیعدا دەبێتە هۆی ئەوەی گەڕانێکی نوێ بەدوای "فیزیاکە"ی پشت ئەم گۆڕانکارییەدا دەستپێبکات.

لە ئەنجامدا، ئەم توێژینەوەیە نەک کۆتایی بە پرسیارەکان ناهێنێت، بەڵکو دەرگایەکی نوێ بەڕووی گومان و لێکۆڵینەوەی قووڵتردا دەکاتەوە کە ڕەنگە ببێتە هۆی گۆڕینی مۆدێلە گەردوونناسییەکان لە داهاتوودا.

سەرچاوە: ڕووپێوی وزەی تاریک (Dark Energy Survey)

PM:11:46:20/04/2026

ئه‌م بابه‌ته 164 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌