گەردوونناسان تەقینەوەیەکی ئەستێرەیی نائاسایی و دەگمەن لە گەلەستێرەیەکی نزیکدا دەبینت

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

گەردوونناسان لە یەکێک لە دۆزینەوە هەرە گەورە و سەرنجڕاکێشەکانی ئەم سەدەیەدا، تەقینەوەیەکی ئەستێرەیی یەکجار دەگمەنیان تۆمار کردووە کە دەکرێت وردەکاری تەواو نوێ و نەبیستراو دەربارەی ساتەوەختی مردنی ئەستێرە زەبەلاحەکان ئاشکرا بکات. ئەم جۆرە ڕووداوانە وەک تاقیگەیەکی سروشتی وایە بۆ زانایان تا بتوانن تێبگەن لەوەی لە قۆناغە هەرە کۆتاییەکانی ژیانی ئەستێرەکاندا چ گۆڕانکارییەکی فیزیکی ڕوودەدات.

ئەم ڕووداوە گەردوونییە زەبەلاحە لەلایەن ئامێرە تیشکییە هەستیارەکانی ناو تێلسکۆپی بۆشایی ئاسمانی "هابڵ"ەوە دەستنیشانکراوە، لە کاتی چاودێریکردنی گەلەستێرەیەک کە ملیۆنان ساڵی تیشکی لە زەوییەوە دوورە. هابڵ توانیویەتی چرکە بە چرکەی ساتەوەختی تەقینەوەکە و ئەو شەپۆلە تیشکاوەرانەی کە بەدوایدا هاتوون بە وردی تۆمار بکات، کە ئەمەش سەرچاوەیەکی بێوێنەی زانیارییە بۆ گەردوونناسان لە سەرتاسەری جیهاندا.

توێژەران لە ڕاپۆرتەکانیاندا ئاماژەیان بەوە کردووە کە ئەم تەقینەوەیە تیشکێکی زۆر بەهێز و نائاسایی لێکەوتووەتەوە کە بۆ ماوەیەکی زۆر زیاتر لە تەقینەوە ئاساییەکان ماوەتەوە. دوای تەقینەوەکە، شەپۆلێکی شۆکی گەورە بە ناو هەورە غاز و تۆز و خۆڵی دەوروبەری ئەستێرەکەدا تێپەڕیوە، ئەمەش بووەتە هۆی دروستبوونی شێوە و ڕەنگی جیاواز و دەگمەن لە بۆشایی ئاسماندا کە زاناکان پێشتر نمونەی وایان لە کتێبە زانستییەکاندا تۆمار نەکردووە.

زاناکان لە ئێستادا گەیشتوونەتە ئەو بڕوایەی کە ئەم ڕووداوە نوێنەرایەتی جۆرێکی زۆر دەگمەن لە "سوپەرنۆڤا" دەکات کە بەهۆی داڕمانی ناوەکی ئەستێرەیەکی ئێجگار گەورە و قورسەوە دروست بووە. قەبارەی ئەستێرەکە هێندە گەورە بووە کە لە کاتی تەقینەوەکەدا وزەیەکی هێندە زۆری ئازاد کردووە کە توانای هەیە گەلەستێرەیەک بە تەواوی ڕووناک بکاتەوە، ئەمەش وای کردووە دیاردەکە جیاواز بێت لە هەموو ئەو سوپەرنۆڤایانەی پێشتر بینراون.

بۆ تێگەیشتنی تەواو لە ڕەهەندەکانی ئەم دیاردەیە، بڕیارە چاودێری زیاتر بە بەکارهێنانی ڕوانگە نێودەوڵەتییە پێشکەوتووەکان ئەنجام بدرێت. ئەم زانیارییانە یارمەتیدەر دەبن بۆ تێگەیشتن لە چۆنیەتی دروستبوونی کونکەرە ڕەشە زەبەلاحەکان یان ئەستێرە نۆترۆنییە چڕەکان کە زۆرجار وەک پاشماوە دوای ئەم جۆرە تەقینەوە گەورانە لە بۆشایی ئاسماندا دەمێننەوە.

وەرگیراوە لە زانیارییە فەرمییەکانی تێلسکۆپە بۆشایییەکان و دامەزراوەکانی توێژینەوەی فیزیای گەردوون.

PM:11:17:07/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 84 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌