دۆزینەوەی پاشماوەی ئەستێرەیەکی نوێ لە قووڵایی گەلەئەستێرەدا و ئاشکرابوونی نهێنی ٢٠٠ ساڵەی سەهۆڵ

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لە وەرچەرخانێکی نوێی فەلەکناسی و فیزیاویا، زانایان توانیویانە پاشماوەی ئەستێرەیەکی تەقیو (Supernova) لە قووڵایی گەلەئەستێرەی ڕێگای شیریدا بدۆزنەوە کە بە G25.8+0.2 ناوزەد کراوە. هاوکات، لێکۆڵینەوەیەکی نوێ لە زانکۆی "سارلاند" نهێنییەکی ٢٠٠ ساڵەی زانستی ئاشکرا کرد و پەردەی لەسەر هۆکاری ڕاستەقینەی خلیسکانی سەهۆڵ لادا، کە دەرکەوت هیچ پەیوەندییەکی بەو تیۆرییە کۆنانەوە نییە کە دەیانوت پەستان و لێکخشاندن دەبێتە هۆی دروستبوونی چینێکی ئاو.

ئەم دۆزینەوانە لە کاتێکدا دێن کە تەکنەلۆژیای ئینفرارێد و لاساییکردنەوەی مۆلیکولەکان گەیشتووەتە ئاستێک کە دەتوانێت وردترین گۆڕانکارییەکانی گەردوون و ماددە بخوێنێتەوە. دۆزینەوەی پاشماوەی ئەستێرە نوێیەکە لە ڕێگەی تیشکی ژێر سوورەوە بووە کە توانیویەتی بەناو تۆز و غباری گەردوونی ناوەندی گەلەئەستێرەدا تێپەڕێت، لە کاتێکدا تێگەیشتن لە نهێنی سەهۆڵ لە ڕێگەی لێکۆڵینەوە لە جەمسەرە کارەباییەکانی مۆلیکولی ئاو لە پلەی گەرمی زۆر نزمدا ئەنجام دراوە.

وردەکارییەکان باس لەوە دەکەن کە پاشماوەی ئەستێرەی G25.8+0.2 نیشانەی چالاکییەکی ئەستێرەیی نوێیە لە ناوچەی G26دا کە ٦.٥ کیلۆبارسێك لە زەوییەوە دوورە، و ئەمەش یارمەتیدەر دەبێت بۆ تێگەیشتن لە چۆنیەتی دروستبوونی ئەستێرە نوێیەکان. دەربارەی سەهۆڵیش، زانایان بۆیان دەرکەوت کە خلیسکانی سەهۆڵ بەهۆی کارلێکی "دیپۆلی مۆلیکولی" نێوان سەهۆڵەکە و ئەو تەنەیە کە دەستی لێ دەدات (وەک پێڵاو یان سکی)، کە دەبێتە هۆی تێکدانی ڕیزبەندی کریستاڵیی سەهۆڵەکە و دروستبوونی چینێکی وەک شلە تەنانەت لە پلەی گەرمی نزیك لە سفری ڕەهاشدا.

بۆ ماوەی دوو سەدە، زانایان بڕوایان وابوو کە تەنها دروستبوونی چینێکی تەنکی ئاو بەهۆی پەستانەوە دەبێتە هۆی خلیسکانی سەهۆڵ، بەڵام ئەم توێژینەوەیە ئەو بڕوایەی هەڵوەشاندەوە. هەروەها دۆزینەوەی پاشماوەی سوپەرنۆڤاکان پێشتر زۆر سەخت بوو بەهۆی بوونی غبارێکی زۆر لە ناوەندی گەلەئەستێرەدا، بەڵام بەکارهێنانی ئامێری Immersion Grating Infrared Spectrograph هەموو کێشەکانی چارەسەر کرد و پەردەی لەسەر ئەم پاشماوە نوێیە لادا کە یەکێکە لە ٣١٠ پاشماوە دۆزراوەکانی گەلەئەستێرەکەمان.

لە ئەنجامدا، ئەم دۆزینەوانە نەک تەنها وەڵامی پرسیارە کۆنەکان دەدەنەوە، بەڵکو ڕێگە خۆش دەکەن بۆ پەرەپێدانی ماددەی نوێ کە ڕێگری لە خلیسکانی ئۆتۆمبێل و فڕۆکە بکەن لەسەر سەهۆڵ. هەروەها دۆزینەوە فەلەکناسییەکە تێگەیشتنمان بۆ تەمەنی گەلەئەستێرە و چۆنیەتی پەرەسەندنی ئەستێرە زەبەلاحەکان قووڵتر دەکاتەوە. زانست جارێکی تر دەیسەلمێنێتەوە کە تەنانەت سادەترین شتەکانی وەک خلیسکانی سەهۆڵ، نهێنییەکی قووڵیان لەپشتە کە تەنها بە تەکنەلۆژیای سەردەم ئاشکرا دەبن.

سەرچاوە: گۆڤاری فەلەکناسی (Astronomical Journal)، زانکۆی سارلاند، و ئاژانسی توێژینەوەی گەردوونی بەریتانیا (UKIRT).

PM:09:54:28/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 16 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌