تەلەسکۆپی جەیمس ویب سیستمێکی خۆریی "خوار و سەیر" لە گەردووندا پشتڕاست دەکاتەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

گەڕان بەدوای جیهانە گونجاوەکان بۆ ژیان ڕێڕەوێکی سەیرتری گرتووەتە بەر، دوای ئەوەی سیستمێکی هەسارەیی دۆزرایەوە کە هەموو یاسا باوەکانی گەردوونناسی دەربارەی شێوەی خولانەوەی هەسارەکان دەشکێنێت.

گەردوونناسان بە بەکارهێنانی تەلەسکۆپی جەیمس ویب، بوونی سیستمێکیان پشتڕاستکردەوە بە ناوی (HD 3167)، کە تێیدا لانی کەم دوو هەسارە بە گۆشەیەکی زۆر نائاسایی و لار بە دەوری ئەستێرەکەیاندا دەسووڕێنەوە، تەنانەت هەندێک جار بەسەر جەمسەرەکانی ئەستێرەکەدا تێدەپەڕن. ئەم دۆزینەوەیە کە لە گۆڤاری (Astronomy & Astrophysics) بڵاوکراوەتەوە، گومان دەخاتە سەر ئەو تیۆرییانەی کە دەڵێن هەموو سیستمە خۆرییەکان دەبێت وەک قاپێکی تەخت بن.

بەپێی تیۆرییە باوەکان، هەسارەکان لە دیسکێکی تەختی تەپوتۆز و گاز دروست دەبن، بۆیە دەبێت هەموویان لەسەر یەک هێڵ بن وەک سیستمی خۆری ئێمە. بەڵام لە (HD 3167)دا، هەموو شتێک شێواوە. زانایان پێیان وایە ئەم لارییە زۆرە ئەنجامی پێکدادان یان نزیکبوونەوەی ئەستێرەیەکی تر بووە لە ڕابردوودا کە وایکردووە هەسارەکان لە ڕێڕەوی خۆیان دەربچن. یەکێک لە هەسارەکان کە قەبارەی گەورەترە لە زەوی، تەنها ٢٤ کاتژمێری دەوێت بۆ خولانەوەیەکی تەواو بەسەر جەمسەرەکاندا.

ئەم دۆزینەوەیە زانایان ناچار دەکات دووبارە پێناسەی "سیستمی خۆری ئاسایی" بکەنەوە. بۆ ئەو کەسانەی بەدوای ژیاندا دەگەڕێن لە گەردووندا، ئەمە مانای ئەوەیە کە جیهانەکان دەکرێت زۆر ئاڵۆزتر بن؛ هەسارەیەک کە بەم شێوەیە لاربێت، وەرزەکانی زۆر توند و نادیار دەبن، ئەمەش کارێکی زۆر قورس دەبێت بۆ ئەوەی ژیان بتوانێت تێیدا گەشە بکات.

Reference: Astronomy & Astrophysics, Vol. 685, L5 (2026)

PM:10:42:26/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 52 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌