تەلیسکۆپی "ئالما" نهێنی گەلەکسییە "بێدەنگەکان" ئاشکرا دەکات و تیۆرییەکانی گەردوونناسی دەهەژێنێت

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

توێژینەوەیەکی نوێ کە لە گۆڤاری (The Astrophysical Journal Letters) بڵاوکراوەتەوە، ئەو تێڕوانینە کلاسیکییەی گۆڕی کە پێی وابوو گەلەکسییە گەورە و پیرەکان "مردوون"، و دەرکەوت کە ئەم گەلەکسییانە بڕێکی زۆر لە تۆز و گازی گەردونییان تێدا شاراوەتەوە.

تیمێکی نێودەوڵەتی بە سەرۆکایەتی جولیانۆ لۆرێنزۆن لە سەنتەری نیشتمانی توێژینەوەی ئەتۆمی لە پۆڵەندا، تەلیسکۆپی (ALMA)یان بەکارهێنا بۆ پشکنینی ئەو گەلەکسییانەی کە چوار ملیار ساڵ لەمەوبەر هەبوون. ئەنجامەکان دەریانخست کە هەندێک لەم گەلەکسییانە، سەرەڕای ئەوەی ئەستێرەی نوێ دروست ناکەن، بەڵام بڕێکی زۆر لە گازیان تێدایە کە هاوشێوەی گەلەکسی ڕێگای شیرییە کە ئێستا چالاکە.

گرنگترین دۆزینەوەی ئەم توێژینەوەیە ئەوەیە کە پڕۆسەی پیربوونی گەلەکسییەکان وەک یەک نییە. پێشتر زانایان پێیان وابوو کە کاتێک گەلەکسییەک لە دروستکردنی ئەستێرە دەوەستێت، گاز و تۆزەکەشی بەیەکەوە و بە خێرایی لەناودەچن، بەڵام دەرکەوت کە هەندێکیان گازەکەیان بۆ چەندین ملیار ساڵ دەمێنێتەوە. لۆرێنزۆن دەڵێت: "کاتژمێری پەرەسەندنی گاز و تۆز هەمیشە وەک یەک کار ناکەن"، و هۆکاری ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ کاریگەری کونکە ڕەشەکان یان گەشەی گەردیلەکانی تۆز.

ئەم توێژینەوەیە هۆشداری دەداتە گەردوونناسان کە تەنها پشت بە یەک نیشاندەر نەبەستن بۆ ناسینەوەی تەمەنی گەلەکسییەکان. زانایان پێیان وایە ئەم گەلەکسییانە "تەرمی بێزارکەر" نین، بەڵکو هێشتا بە شێوەیەکی نهێنی لە گۆڕاندان. بڕیارە لە قۆناغی داهاتوودا سوود لە تەلیسکۆپی جەیمس وێب وەربگیرێت بۆ ئەوەی بزانرێت چۆن ئەم گەلەکسییانە ماددەکان ڕیسایکل دەکەن و لە قۆناغی کۆتایی ژیانیاندا چۆن خۆیان ڕێکدەخەنەوە.

Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) / NCBJ

PM:06:46:24/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 20 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌