تێبینییە نوێیەکان ڕەفتاری چاوەڕواننەکراو لە گەلەستێرە دوورەکاندا ئاشکرا دەکەن

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

گەردوونناسان لە ڕێگەی لێکۆڵینەوەیەکی نوێوە تێبینی جوڵەیەکی زۆر نائاسایییان لە گەلەستێرە دوورەکاندا کردووە، کە بە هیچ جۆرێک لەگەڵ مۆدێلە گەردوونناسی و فیزیکییەکانی ئێستادا ناگونجێت. ئەم دۆزینەوانە ئاماژە بۆ ئەوە دەکەن کە هێزێکی فیزیکیی نەزانراو یان ڕەهەندێکی تری گەردوون بوونی هەیە کە کار دەکاتە سەر شێوەی خولانەوە و جێگیربوونی گەلەستێرەکان.

بە بەکارهێنانی تەلەسکۆپە زەبەلاح و پێشکەوتووەکانی وەک "جەیمس وێب" و نەوەی نوێی ڕوانگە ئاسمانییەکان، توێژەران نموونەی خولانەوەیەکی خێرایان دۆزیوەتەوە کە ناتوانرێت تەنها بە هەبوونی "ماددەی تاریک" یان کێشکردنی ئاسایی ڕوون بکرێتەوە. ئەم داتایانە پرسیاری نوێیان دەربارەی دروستیی یاساکانی فیزیا لە دوورەدەستەکانی گەردووندا دروست کردووە و زانایانی تووشی سەرسوڕمان کردووە.

هەستیارە پێشکەوتووەکان توانیویانە تیشکی گەلەستێرەکان بچنەوە کە مێژووەکەیان بۆ ملیۆنان و تەنانەت ملیارەها ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە، کاتێک گەردوون هێشتا لە قۆناغی سەرەتای گەشەکردنیدا بووە. ئەم وێنانە نیشانی دەدەن کە گەردوون زۆر ئاڵۆزتر و داینامیکیترە لەوەی پێشتر لە هاوکێشە بیرکارییەکاندا وێنا کراوە، ئەمەش وادەکات دووبارە بیر لە مێژووی دروستبوونی گەردوون بکرێتەوە.

زانستی گەردوونناسی هەمیشە لە ڕێگەی ئەم جۆرە دیاردە نامۆ و تەمومژاوییانەوە گەشەی کردووە، کە هەر یەکێکیان وەک کلیلێک بووە بۆ کردنەوەی دەرگایەکی نوێی زانست. ئەم دۆزینەوەیەش ڕەنگە سەرەتایەک بێت بۆ شۆڕشێکی نوێ لە فیزیا کە تێیدا تێگەیشتنمان بۆ کات، شوێن و ماددە بە تەواوی بگۆڕێت و پێناسەیەکی نوێ بۆ گەردوون دابڕێژرێتەوە.

لە کاتێکدا تیۆرییە نوێیەکان لە ناوەندە زانستییەکاندا تاقی دەکرێنەوە و مشتومڕی زۆریان لەسەر دەکرێت، وێنەی مرۆڤایەتی بۆ ئەو گەردوونە بێ کۆتاییە گەورەتر و ئاڵۆزتر دەبێت. ئەم دۆزینەوەیە هانمان دەدات کە بەردەوام بین لە گەڕان و تێگەیشتن لەو نهێنییە گەورانەی کە لە ناو تیشکی ئەستێرە دوورەکاندا شاردراونەتەوە.

سەرچاوە: ڕوانگە گەردوونناسییەکان و ئاژانسەکانی توێژینەوەی بۆشایی ئاسمان.

PM:02:25:29/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 108 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌