تەلەسکۆپێکی نوێ جیهانێکی شاراوەی ئۆقیانووسی لە دەرەوەی کۆمەڵەی خۆر ئاشکرا دەکات

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

گەردوونناسان و زانایانی بواری فەلەکناسی ئەمڕۆ ڕایانگەیاند کە هەسارەیەکی دوورەدەست، کە پێشتر لە لێکۆڵینەوەکاندا وەک شوێنێکی وشک و بێ ژیان وێنا دەکرا، ڕەنگە ئۆقیانووسێکی ژێرزەمینیی بەرفراوانی تێدابێت. ئەم دۆزینەوەیە لاپەڕەیەکی نوێ و پڕ بایەخ لە گەڕان بەدوای ژیان لە دەرەوەی زەوی دەکاتەوە و تەواوی ئەو تیۆریانە دەگۆڕێت کە پێشتر لەسەر هەسارە دەرەکییەکان هەبوون.

بە بەکارهێنانی داتاکانی نەوەی نوێی تەلەسکۆپە ئاسمانییەکان، زانایان تێبینی ڕەنگدانەوەی نائاسایی ڕووناکی و نیشانەی کێشکردنی زۆر وردیان کردووە لەسەر ئەم هەسارەیە. ئەم بەڵگە نوێیانە ئاماژە بۆ هەبوونی ئاوی شل لە ژێر ڕووی بەستووی هەسارەکەدا دەکەن، ئەمەش گۆڕانکارییەکی گەورە و بنەڕەتییە لەو پێشبینیانەی کە باس لە شوێنی گونجاو و مەرجەکانی دروستبوونی ژیان دەکەن لە گەردووندا.

ئەم هەسارەیە بە دەوری ئەستێرەیەکی سووری بچووکدا دەسووڕێتەوە کە نزیکەی ١٢٠ ساڵی تیشکی لە زەوییەوە دوورە، و بەهۆی خێراییەکەیەوە هەر ١٢ ڕۆژ جارێک خولێکی تەواو بە دەوری ئەستێرەکەیدا دەکات. هەرچەندە پلەی گەرمی سەر ڕووەکەی بەهۆی دووری لە خۆرەکەی زۆر سارد و بەستووە، بەڵام گەرمی ناوخۆیی کە بەهۆی هێزی کێشکردن و هەڵکشانی دەریاکانەوە دروست دەبێت، بە هێندە بەهێز دەردەکەوێت کە بتوانێت ئۆقیانووسێکی جیهانی بە شێوەی شل لە ژێر چینە ئەستوورەکانی سەهۆڵدا بپارێزێت و نەهێڵێت بیبەستێت

بۆ چەندین دەیەی ڕابردوو، توێژەران لەو بڕوایەدا بوون کە تەنها ئەو هەسارانەی لە "ناوچەی نیشتەجێبوون" یان زۆنی زێڕیندان دەتوانن ئاو و ژیان لەخۆبگرن. ئەم دۆزینەوە نوێیە ئەو بیرۆکەیە بە تەواوی ڕەتدەکاتەوە و نیشانی دەدات کە ئۆقیانووسە شاراوەکان ڕەنگە لە سیستمە تاریک و دوورەکانیشدا زۆر باو بن، ئەمەش نەخشەی ئەو جیهانانەی کە ئەگەری ژیانیان تێدایە فراوانتر دەکات. 

زانایان ئەم جیهانە نوێیەیان بە مانگی (ئەورووپا)ی هەسارەی موشتەری و مانگی (ئینسیلادۆس)ی هەسارەی زوحەل بەراورد کردووە، کە هەردووکیان بەوە ناسراون ئۆقیانووسی گەورەیان لە ژێر توێکڵە سەهۆڵینەکەیاندا شاردووەتەوە.

ئەم دەستکەوتە زانستییە دەبێتە هاندەرێکی گەورە بۆ ئەرکە ئاسمانییەکانی داهاتوو تاوەکو ئامێری پێشکەوتووتر دیزاین بکەن کە توانای دۆزینەوەی نیشانە کیمیاییەکانی ژیانیان هەبێت لە ڕێگەی توێکڵە ئەستوورەکانی هەسارەکانەوە. ئەم هەنگاوە مرۆڤایەتی لە وەڵامی ئەو پرسیارە ئەزەلی و مێژووییە نزیکتر دەکاتەوە کە ئایا ئێمە لەم گەردوونە بێ کۆتاییەدا تەنیاین یان جیهانی تریش هەن کە ژیانیان تێدا دەپشکوێت.

سەرچاوە: 

ئەرشیفی ناسا بۆ هەسارە دەرەکییەکان، ڕاپۆرتەکانی ڕوانگەی ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی ئەوروپا (ESA).

PM:06:19:22/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 68 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌