ئەگەری گۆڕانی وزەی تاریک بە تێپەڕبوونی کات و لێکەوتە زانستییەکانی

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان
 

یەکێک لە گەورەترین و ئاڵۆزترین نهێنییەکانی گەردوون جارێکی تر بووەتەوە بە باسی گەرمی نێوەندە زانستییەکان، دوای ئەوەی پێوانە نوێیەکان دەریانخستووە کە ڕەنگە "وزەی تاریک" بەو شێوەیە جێگیر نەبێت کە پێشتر لە مۆدێلە زانستییەکاندا دیاری کراوە.

توێژەران لە ڕێگەی لێکۆڵینەوەیەکی ورد لەسەر جووڵەی گالاکسییە دوورەکان و دەرەنجامی تەقینەوەی ئەستێرەکان (Supernovae)، تێبینی جیاوازییەکی زۆر وردیان کردووە لە خێرایی فراوانبوونی گەردوون لە قۆناغە جیاوازەکانی مێژوودا، ئەم گۆڕانکارییانە ئاماژەیەکی بەهێزن بۆ ئەوەی کە ڕەنگە هێز و کاریگەری وزەی تاریک بە تێپەڕبوونی کات گەشەی کردبێت یان گۆڕانکاری بەسەردا هاتبێت.

ئەگەر ئەم دۆزینەوەیە لە لایەن لایەنە زانستییەکانی ترەوە پشتڕاست بکرێتەوە، ئەوا هەموو مۆدێلە پێوانەییەکانی ئێستای کۆسمۆلۆژیا بەرەو گۆڕان دەبات و پێویستمان بە داڕشتنی یاسای نوێی فیزیا دەبێت، لە ئێستادا زانایان خەریکی لێکۆڵینەوەن لە چوارچێوە تیۆرییەکان کە باس لە بواری داینامیکی دەکەن بۆ ڕوونکردنەوەی ئەم جیاوازییانە.

لەو کاتەوەی کە وزەی تاریک لە کۆتایی نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوودا دۆزرایەوە، هەمیشە وەک هێزێکی نەگۆڕ و جێگیر ناسێنراوە کە بەرپرسە لە خێراکردنی فراوانبوونی گەردوون، هەر گۆڕانکارییەک لەم ڕەفتارەدا دەبێتە هۆی گۆڕانی تەواوەتی لە پێشبینییەکانمان بۆ چارەنووسی کۆتایی گەردوون و چۆنیەتی کۆتایی هاتنی.

هەرچەندە هێشتا کۆکردنەوەی داتای زیاتر پێویستە بۆ گەیشتن بە ئەنجامی کۆتایی، بەڵام ئەم ئەنجامانە لاپەڕەیەکی نوێ و پڕ لە مشتومڕ لە زانستی گەردوونناسیدا دەکەنەوە، کە تێیدا تەنانەت جێگیرترین بیرۆکەکان و بنەماکانی فیزیا جارێکی تر دەخرێنەوە ژێر پرسیار و پێداچوونەوە.

سەرچاوە : ڕووپێوییە نێودەوڵەتییەکانی وزەی تاریک، یەکێتییەکانی چاودێریکردنی سوپەرنۆڤا.

PM:08:35:18/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 52 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌