زەوی دەکەوێتە نێوان موشتەری و خۆر؛ ئەمشەو گەورەترین هەسارەی کۆمەڵەی خۆر بە گەشاوەترین شێوە دەردەکەوێت

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

ئاسمانی ئەمشەو دیمەنێکی دەگمەن و سەرنجڕاکێش پێشکەش دەکات، کاتێک هەسارەی موشتەری دەگاتە خاڵی "ڕووبەڕووبوونەوە" (Opposition)، کە تێیدا لە هەموو کاتەکانی تری ساڵ ڕووناکتر و گەشاوەتر دەبینرێت. لە کاتێکدا زەوی ڕاستەوخۆ دەکەوێتە نێوان ئەم هەسارە زەبەلاحە و خۆر، موشتەری بە تەواوی ڕووناک دەبێتەوە و بە ڕوونییەکی بێوێنە لە ئاسماندا دەدرەوشێتەوە.

ئەم هاوتەریببوونە گەردوونییە بەو مانایەیە کە موشتەری لە کاتی ئاوابوونی خۆردا هەڵدێت، بە درێژایی شەو لە ئاسماندا دەمێنێتەوە و لە کاتی خۆرهەڵاتندا ئاوا دەبێت. بۆ ئەو کەسانەی ئاسمانیان ساف و بێ هەورە، هەسارەکە وەک تیشکێکی بەهێز و جێگیر دەردەکەوێت کە لە هەموو ئەستێرەکانی تر گەشاوەترە. تەنانەت بە تێلسکۆپێکی بچووک یان دووربینێکی ئاساییش دەکرێت پشتێنە هەورییەکانی موشتەری و چوار مانە گەورەکەی (مانەکانی گالیلۆ) ببینرێن کە لە تەنیشتی ڕیز بوون.

دیاردەی ڕووبەڕووبوونەوە نزیکەی هەر ١٣ مانگ جارێک ڕوودەدات، بەڵام هەموو جارەکان وەک یەک نین بەهۆی گۆڕانی مەودای نێوان زەوی و موشتەری. ڕووبەڕووبوونەوەی ئەمساڵ وایکردووە ئەم هەسارە غازییە زەبەلاحە لە زەوییەوە نزیک بێت، ئەمەش گەشی و وردەکارییەکانی زیاتر کردووە. ئەستێرەناسان دەڵێن ئەمە باشترین دەرفەتە بۆ هەردوو لایەنی پسپۆڕ و ئارەزوومەندانی گەردوونناسی تا بتوانن لێکۆڵینەوە لە بەرگەهەوای موشتەری و سیستمە کەشوهەواییە داینامیکییەکانی بکەن.

لە سەردەمە دێرینەکانەوە، جوڵەکانی موشتەری سەرنجی شارستانییەتەکانی ڕاکێشاوە و زۆرجار پەیوەست کراوە بە خوداوەندەکان، دەسەڵات و ڕێکخستنی گەردوون. زانستی مۆدێرن ئێستا ئەم هاوتەریببوونانە بەکاردەهێنێت بۆ وردکردنەوەی مۆدێلە هەسارەییەکان، چاودێریکردنی گەردەلوولە گەورەکانی وەک "پەڵە سوورە گەورەکە" و هاندانی خەڵک بۆ بایەخدان بە گەڕان لە گەردووندا.

لەکاتێکدا پیسبوونی ژینگەیی بە ڕووناکی (Light Pollution) لە جیهاندا ڕوو لە زیادبوونە، ڕووداوی لەم شێوەیە دەبنە بیرخستنەوەیەک بۆ پەیوەندی بەردەوامی مرۆڤ بە ئاسمانی شەو. گەشانەوەی ئەمشەوی موشتەری تەنها ڕووداوێکی فەلەکی نییە، بەڵکو ساتێکی هاوبەشی سەرسوڕمانە کە زانست، مێژوو و تامەزرۆیی مرۆڤ پێکەوە گرێ دەداتەوە.

سەرچاوە: زانیارییەکانی ناسا (NASA) و ڕوانگە فەلەکییە نێودەوڵەتییەکان.

PM:05:12:11/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 196 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌