ڕووبارە بێدەنگەکانی یۆرۆپا؛ ئاماژەیەک بۆ بوونی زەریایەکی زیندوو لەژێر بەستەڵەکدا
وێستگە ستایل – سۆلین عوسمان

جووڵە کز و نادیارەکانی ژێر ڕووی "یۆرۆپا"ی مانگی هەسارەی موشتەری، تێڕوانینی زانایان بۆ ئەگەری بوونی ژیان لە دەرەوەی زەوی دەگۆڕن؛ داتاکان ئاماژە بە هەبوونی تەوژمی ئاوی سەرەخۆ دەدەن لەژێر توێکڵە بەستووەکەیدا.

چاودێرییە نوێیەکانی کەشتییە ئاسمانییەکان دەریانخستووە کە گۆڕانکاریی ورد لە ڕووی یۆرۆپادا هەیە، ئەمەش هاوتایە لەگەڵ جووڵەی ئاوی شل لە قووڵایی چەندین کیلۆمەتر لەژێر سەهۆڵەکەدا. ئەم جووڵانە لە ئەنجامی هێزی کێشکردنی بەهێزی موشتەرییەوە دروست دەبن، کە دەبێتە هۆی بەرهەمهێنانی گەرمی و بە زیندوویی هێشتنەوەی زەریای ژێرەوە.

زانایان لە ڕێگەی شیکردنەوەی تێکچوونی کایە موگناتیسییەکان و درزەکانی سەهۆڵەکەوە، پێیان وایە ئاوی سوێری گەرم لەوێدا دەسوڕێتەوە و کانزاکان لە ناوکە بەردینەکەیەوە بۆ سەرەوە دەگوازێتەوە. ئەم پرۆسەیە دەبێتە هۆی دروستبوونی وزەی کیمیایی، کە ڕەگەزێکی سەرەکییە بۆ ژیان، تەنانەت لە تاریکییەکی ڕەهاشدا.

بۆ چەندین دەیەیە یۆرۆپا وەک یەکێک لە هیوابەخشترین شوێنەکان بۆ گەڕان بەدوای ژیانی دەرەکی دەبینرێت، بەڵام ئەم دۆزینەوانە ئەو بیرۆکەیە بەهێزتر دەکەن کە زەریای ئەو مانگە زەریایەکی چالاکە نەک وەستاو.

ئەگەر ئەمە پشتڕاست بکرێتەوە، ئەوا یۆرۆپا تەنها ئاوی تێدا نییە، بەڵکو ژینگەیەکی لەباری هەیە بۆ گەشەی سیستمە وردەژیندەرەکان (microbial ecosystems)، ئەمەش تێگەیشتنی مرۆڤ بۆ شوێنی ژیان لە گەردووندا سەرەوژێر دەکات.

سەرچاوە: بەشی زانستی هەسارەکانی ناسا، لێکۆڵینەوەکانی سیستەمی موشتەری لە ئاژانسی ESA

PM:03:49:07/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 72 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌