گۆڕانکارییە گەردونییەکان زمانی ئەستێرەناسی لە ساڵی ٢٠٢٦دا دادەڕێژنەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

 

ئەستێرەناسان لە قوتابخانە و ڕێچکە جیاوازەکاندا خەریکی پێداچوونەوەیەکی قووڵن بۆ ئەو لێکدانەوە کۆنانەی کە ساڵانێکی زۆرە پەیڕەو دەکرێن، ئەمەش لە کاتێکدایە کە خولە نوێیەکانی هەسارەکان لە شێوازێکی دەگمەن و بێوێنەدا یەکتریان گرتووە. ئەم دیاردە گەردونییە بووەتە هۆی نوێبوونەوەی بایەخی جیهانی بۆ زانستی ئەستێرەناسی، نەک تەنها وەک ئامرازێک بۆ پێشبینی، بەڵکو وەک زمانێکی کولتووری و دەروونی بۆ تێگەیشتن لە ئاڵۆزییەکانی مرۆڤ.

ئەم بایەخپێدانە نوێیە ڕێک لەو ساتەدا دێت کە هەسارەکانی موشتەری، شەبەندەر و پلوتۆ هاوتەریبییەک دروست دەکەن کە تەنها چەند دەیەیەک جارێک ڕوودەدات. ئەم جۆرە ڕێککەوتنانە لە مێژووی ئەستێرەناسیدا هەمیشە هاوکات بوون لەگەڵ قۆناغە هەستیارەکانی گۆڕانی کۆمەڵایەتی، سیاسی و ئەو نادڵنیاییە کەسییەی کە مرۆڤەکان لە سەرانسەری جیهاندا لە کاتی قەیرانەکاندا دوچاری دەبن.

وردەکارییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەستێرەناسە مۆدێرنەکان تێکستە کلاسیکییەکان لەگەڵ داتا زانستییەکان و تێبینییە وردەکاندا تێکەڵ دەکەن. ئەوان تۆمارە مێژووییە درێژخایەنەکان بەکاردەهێنن بۆ بەراوردکردنی هاوتەریبییەکانی ئێستا لەگەڵ سەردەمەکانی تری گۆڕانکاری گەورە لە ڕابردوودا. پلاتفۆرمە دیجیتاڵییەکانی ئەستێرەناسی باس لەوە دەکەن کە ڕێژەی بەکارهێنەران بە شێوەیەکی خێرا زیادی کردووە، بەڵام ئەمجارە خەڵکی بەدوای "نەخشەسازیی درێژخایەنی ژیان" و تێگەیشتن لە خوددا دەگەڕێن، نەک تەنها خوێندنەوەی ڕۆژانەی بورجەکان بۆ مەبەستی کات بەسەربردن.

لە ڕووی مێژووییەوە، ئەستێرەناسی هەمیشە لەو سەردەمانەدا بە هێزەوە سەرهەڵدەداتەوە کە مرۆڤایەتی تێیدا ڕووبەڕووی گۆڕانکارییە خێراکان دەبێتەوە؛ لە چاخی ڕێنێسانسەوە تا سەرەتای چاخی پیشەسازی. ئەم زانستە وەک چوارچێوەیەک خزمەتی کردووە کە مرۆڤەکان تێیدا بەدوای مانا و ئاراستەی ژیاندا گەڕاون کاتێک سیستمە کۆنەکان و لێکدانەوە لۆجیکییەکان ناتوانن وەڵامی هەموو پرسیارەکان بدەنەوە.

ئەم ساتەوەختەی ئێستا پێمان دەڵێت کە ئەستێرەناسی خەریکە پێناسەی خۆی دەگۆڕێت؛ ئێستا کەمتر پەیوەندی بە پێشبینیکردنی داهاتووەوە هەیە و زیاتر بووەتە ئامرازێک بۆ تێڕامان و ڕەنگدانەوەی ناخ. ئەم زانستە ئامرازی ڕەمزی پێشکەش دەکات بۆ تێگەیشتن لە گۆڕانکارییەکان نەک بۆ کۆنتڕۆڵکردنیان، ئەمەش وا دەکات وەک زمانێکی جیهانیی نوێ بۆ مۆدێرنیتە دەربکەوێت.

سەرچاوە: ناوەندە توێژینەوەکانی ئەستێرەناسی هاوچەرخ و ئەرشیفی ئەفیمێریسی مێژوویی