سلێمانی لە یادی ٢٤٢ ساڵەی دامەزراندنیدا؛ مێژوویەک لە خۆڕاگری و پایتەختی هەمیشەیی ڕۆشنبیری

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

ئەمڕۆ شەممە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦، هاووڵاتییان و ڕۆشنبیرانی شاری سلێمانی بە ئەنجامدانی چەندین چالاکیی هونەری، کولتووری و ئەدەبی، یادی ٢٤٢ ساڵەی دامەزراندنی شارەکەیان دەکەنەوە کە بە درێژایی زیاتر لە دوو سەدە وەک مەڵبەندی وێژە، بازرگانی و تێکۆشان لە کوردستاندا ناسراوە.

لەم بۆنەیەدا لە سەرلەبەیانییەوە تا درەنگانی شەو ناوەندە کولتوورییەکان و بە تایبەت حەوشەی مێژوویی سەرا جمەیان دێت لە چالاکیی هەڵپەڕکێی کوردی، فێستیڤاڵی خواردنە خۆماڵییەکان، نمایشی کاری دەستی و پۆشینی جلوبەرگی ڕەسەنی کوردەواری، هاوکات پێشانگای تایبەت بە تابلۆ و وێنەی کەسایەتییە دیارەکانی شارەکەش بەڕێوەدەچێت. ساڵانە لەم ڕۆژەدا پیرۆزبایی فەرمی و جەماوەری ئاراستەی دانیشتووانی سلێمانی دەکرێت وەک پێزانینێک بۆ پێگەی شارەکە وەک پایتەختی ڕۆشنبیریی هەرێمی کوردستان.

مێژووی بنیاتنانی شاری سلێمانی دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆژی ١٤ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٧٨٤، کاتێک میری میرنشینی بابان «ئیبراهیم پاشای بابان» بڕیاری دا پایتەختی میرنشینەکە لە قەڵاچوالانەوە بگوازێتەوە بۆ ناوچەیەکی ئارامتر و فراوانتر و شارە نوێیەکەی بە ناوی باوکییەوە «سلێمان پاشا» ناونا. ئیبراهیم پاشا هەر لە سەرەتاوە سەرا و قەیسەری و بازاڕ و حەمامی لە شارەکەدا دروست کرد و خەڵکی گوند و ناوچەکانی دەوروبەری هان دا بۆ نیشتەجێبوون تێیدا، تا دواتر شارەکە لەسەر شەش گەڕەکی سەرەکی و مێژوویی گەشەی سەند کە بریتی بوون لە کانی ئاسکان، گۆیژە، مەڵکەندی، سەرشەقام، چوارباخ و دەرگەزێن.

دوای ڕووخانی میرنشینی بابان لە ساڵی ١٨٥١ و دواتریش هەڵوەشانەوەی دەوڵەتی عوسمانی لە جەنگی جیهانیی یەکەمدا، سلێمانی خرایە سەر دەوڵەتی عێراق، بەڵام لە نێوان ساڵانی ١٩٢٢ بۆ ١٩٢٤ بووە پایتەختی حکومەتەکەی شێخ مەحموودی حەفید و مەڵبەندی چەندین شۆڕش و ڕاپەڕینی نیشتمانی. لە ڕووی کولتووری و فیکریشەوە، حوجرە و مزگەوتەکان و قوتابخانەی شیعری بابان بە سەرکردایەتیی شاعیران نالی، سالم و کوردی بوونە هەوێنی پەرەسەندن و بەستانداردبوونی شێوەزاری سۆرانی وەک زمانی خوێندن و نووسین، ئەم پاشخانە دەوڵەمەندەش وای کرد لە ساڵی ٢٠١٩ لە لایەن ڕێکخراوی یونسکۆوە وەک «شاری داهێنەری ئەدەب» بناسرێت.

لە دوای زیاتر لە دوو سەدە بەسەر دامەزراندنیدا، سلێمانی هێشتا بە زیندوویی ماوەتەوە و سەرەڕای هەموو ئاستەنگ و قۆناغە سەختە مێژووییەکان، وەک لانکەی ئازادی، داهێنانی ئەدەبی، هونەر و پێشکەوتنی شارستانی بەردەوامە لە پێگەیاندنی نەوەی نوێ و پاراستنی ناسنامەی ڕۆشنبیریی خۆی.

تۆمارە مێژووییەکانی ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد (ویکیپیدیا)، و تۆماری شارە داهێنەرەکانی ڕێکخراوی یونسکۆ.

PM:10:46:14/11/2026

ئه‌م بابه‌ته 72 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌