توێژینەوەیەک پرسیار لەسەر کاریگەرییەکانی ژیریی دەستکرد لەسەر توێژینەوەی دکتۆرا و پیشە ئەکادیمییەکان دەوروژێنێت

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

توێژینەوەیەک کە لە ١٦ی تشرینی یەکەم لەلایەن گۆڤاری Nature ڕاپۆرت کراوە، پرسیاریbلەسەر ئەوە دروستکردووە کە چۆن ژیریی دەستکرد کاریگەری لەسەر توێژینەوەی دکتۆرا و هەڵبژاردنی پیشەیی زانایان دادەنێت. توێژینەوەکە پشکنینی بۆ پوختەی تێزی دکتۆرای زیاتر لە ٢٢٦،٠٠٠ دەرچووی بەشەکانی زانست، تەکنەلۆژیا، ئەندازیاری و بیرکاری لە زانکۆکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کردووە.

ئەم توێژینەوە کارپێکراوە (working paper) دەریخستووە کە ڕێژەی ئەو پوختەی تێزانەی

کە وەک دەقی بەرهەمهێنراو بە ژیریی دەستکرد دەستنیشانکراون، دوای ساڵی ٢٠٢٣ بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە. نزیکەی ٣٠٪ی ئەو پوختانەی کە لە ماوەی پێنج مانگی یەکەمی ساڵی ٢٠٢٦ پێشکەشکراون، لەلایەن ڕێگەی دیاریکردنی توێژینەوەکەوە نیشانەی ئاگادارکردنەوەیان لەسەر دانراوە.

توێژەران هەروەها پەیوەندییەکیان لە نێوان دەقی تێزی بەرهەمهێنراو بە ژیریی دەستکرد و هەڵبژاردنە پیشەییەکانی دواتر دۆزیوەتەوە. لەنێو ئەو دەرچووانەی خوێندنی بەکالۆریۆسیان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان تەواو کردووە، ئەوانەی پوختەکانیان ئاماژەی بەکارهێنانی AI پێوە دیار بووە، زیاتر ئەگەری ئەوە هەبووە لە کەرتی پیشەسازیدا کاربکەن و کەمتر بچنە نێو بواری ئەکادیمی.

ئەم ئەنجامانە سەلمێنەری ئەوە نین کە بەکارهێنانی ژیریی دەستکرد راستەوخۆ دەبێتە هۆی ئەنجامێکی پیشەیی دیاریکراو. توێژینەوەکە ئامرازی ئۆتۆماتیکیی دیاریکردنی بەکارهێناوە، جیاوازی لە نێوان دەقی بە تەواوی دروستکراو و دەقی بەشەکی نەکردووە، و هێشتا پێداچوونەوەی هاوتاکانی (peer review) بۆ نەکرابوو لە کاتی بڵاوکردنەوەیدا.

دۆزینەوەکان کاریگەرییان لەسەر سیاسەتەکانی زانکۆ هەیە سەبارەت بە یارمەتییەکانیAI، دەستپاکی ئەکادیمی و ڕاهێنانی توێژینەوە. پێویستە زانکۆکان بیر لەوە بکەنەوە چۆن خوێندکاران لە ئامرازەکانی ژیریی دەستکرد سوودمەند بن هاوکات لەگەڵ پاراستنی بیرکردنەوەی سەربەخۆ و توانای لێکۆڵینەوە لە پرسیارە نەزانراوەکان.

گۆڤاری زانستیی نەیچەر (Nature)

PM:10:01:22/10/2026

ئه‌م بابه‌ته 84 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌