فەلسەفە ڕۆڵێکی نوێ دەبینێتەوە لە کاتێکدا ژیری دەستکرد پرسیاری قورس لەسەر عەقڵی مرۆیی دروست دەکات

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

فەلسەفە بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو لە پیشەسازی ژیری دەستکرددا گرنگییەکی زۆری پەیدا کردووە، چونکە کۆمپانیا تەکنەلۆژییەکان زیاتر بەدوای پسپۆڕانی بواری ئەخلاق، مەعریفە و بەها مرۆییەکاندا دەگەڕێن. گۆڤاری (Philosophy Now) لە ژمارەی ئاب/ئەیلوولدا باس لە زیادبوونی داواکاری بۆ فەیلەسوفەکان دەکات.

بۆ چەندین ساڵ، قوتابیانی زانستە مرۆییەکان هان دەدران کە کارامەیی تەکنیکی فێر ببن بۆ ئەوەی لە بازاڕی کاردا بمێننەوە، بەڵام ئێستا گۆڕانکارییەک ڕوویداوە: کۆمپانیا تەکنەلۆژییەکان ڕوو لەو کەسانە دەکەن کە فێربوون پرسیارە بنەڕەتییەکان دەربارەی واتا و بەرپرسیارێتی ئەخلاقی بکەن.

سیستەمەکانی ژیری دەستکرد پرسیارێک دروست دەکەن کە تەنها بە ئەندازیاری وەڵام نادرێنەوە. وەک: "واتای چییە کاتێک ئامێرێک بڕیار دەدات؟ کەی دەبێت مرۆڤ متمانە بە پێشنیارێکی ئۆتۆماتیکی بکات؟ کێ بەرپرسیارە کاتێک ژیری دەستکرد زیان دەگەیەنێت؟ ئایا ئامێر دەتوانێت لە زانیاری تێ بگات یان تەنها یاری بە نەخشەکان دەکات؟"

ئەم پرسیارانە پەیوەندییان بە مشتومڕە کۆنەکانی فەلسەفەوە هەیە دەربارەی هۆشیاری و عەقڵانیەت. پێشکەوتنی ئەکادیمی نوێش نیشانی دەدات کە پەیوەندی نێوان فەلسەفە و زانست خەریکە بەهێزتر دەبێت؛ بۆ نموونە زانکۆی ویلایەتی میشیگان بەشێکی نوێی کردووەتەوە کە فەلسەفە بە زانستەوە دەبەستێتەوە.

ئەم بایەخە نوێیە دەریدەخات کە فەلسەفە لە سەردەمی تەکنەلۆژیادا ون نابێت، بەڵکو ڕۆڵەکەی دەگۆڕێت. هەتا ئامێرەکان زیاتر بتوانن کارە هزرییەکان ئەنجام بدەن، کۆمەڵگە زیاتر پێویستی بە بیرکردنەوەی فەلسەفی دەبێت بۆ ئەوەی بڕیار بدات ئەو توانایانە بۆ چی بەکاربهێنرێن.

سەرچاوە: Philosophy Now، MIT News و زانکۆی ویلایەتی میشیگان، ئابی ٢٠٢٦.

PM:11:43:31/08/2026

ئه‌م بابه‌ته 216 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌