توێژینەوەیەک: گەرمبوونی زەوی بەهۆی مرۆڤەوە دیاردەی "ئێل نینۆ"ی بەهێزتر کردووە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

توێژەران بەڵگەیان دۆزیوەتەوە کە نیشانی دەدات دیاردەکانی "ئێل نینۆ" لە دوای سەردەمی پێش پیشەسازییەوە بە شێوەیەکی بەرچاو بەهێزتر بوون، ئەمەش گۆڕانکارییە درێژخایەنە دەبەستنەوە بە گەرمبوونی کەشوهەوا کە مرۆڤ هۆکارەکەیەتی. توێژینەوەکە هاوکات لەگەڵ پەرەسەندنی دیاردەیەکی گەورەی ئێل نینۆ لە سەرانسەری زەریای هێمن بڵاوکرایەوە.

توێژەران سەرلەنوێ پلەی گەرمی ڕووی دەریایان لە ڕابردوودا بە بەکارهێنانی تۆمارەکانی "مەرجان" دروستکردەوە، ئەمەش ڕێگەی پێدان ڕەفتاری ئێستای ئێل نینۆ لەگەڵ بارودۆخی کەشوهەوای چەند سەدەیەک پێشتر بەراورد بکەن. شیکردنەوەکەیان پێشنیاری ئەوە دەکات کە دیاردەکانی ئێل نینۆ بە ڕێژەی زیاتر لە %٣٦ لە چاو سەردەمی پێش پیشەسازی چڕتر بوونەتەوە، و زیادبوونێکی بەرچاویش لە چوار دەیەی ڕابردوودا ڕوویداوە.

ئێل نینۆ گرنگە چونکە گۆڕانکاری لە پلەی گەرمی ناوچە کەمەرەییەکانی زەریای هێمن دەتوانێت کاریگەری لەسەر بارانبارین، وشکەساڵی، زریان، ژینگەی دەریا و بارودۆخی کشتوکاڵی لە ناوچە گەورەکانی جیهاندا هەبێت.

توێژینەوەکە سەرنجێکی زۆری ڕاکێشاوە چونکە ئێل نینۆی ساڵی ٢٠٢٦ پێشتر بارودۆخی نائاسایی گەرمی لە زەریاکاندا دروستکردووە. زاناکان چاودێری کاریگەرییە توندەکان لەسەر مەرجانەکان و ژینگەکانی تری دەریا دەکەن، لە کاتێکدا چەندین ناوچە ڕووبەڕووی لافاوی نائاسایی یان وشکەساڵی بوونەتەوە.

توێژەران جەختیان کردەوە کە گۆڕانی کەشوهەوا تەنها بە واتای زیادبوونی پلە بە پلەی تێکڕای پلەی گەرمی نایەت. هەسارەیەکی گەرمتر دەتوانێت سیستمە سروشتییەکانی کەشوهەوا بگۆڕێت، و ئەگەری هەیە تکراربوون یان توندی ڕووداوە گەورەکان بگۆڕێت.

هەندێک لە زاناکان پرسیاریان دەربارەی چۆنیەتی لێکدانەوەی داتاکان وروژاندووە، بەڵام دۆزینەوەکان بەشدارن لە کۆمەڵە توێژینەوەیەکی تادێت زیادبوو کە دەپشکنن چۆن گەرمبوونی زەوی بەهۆی مرۆڤەوە لەگەڵ گۆڕانکارییە سروشتییەکانی کەشوهەوا کارلێک دەکات.

ئەم توێژینەوەیە نیگەرانییەکان بەهێزتر دەکات کە دیاردەکانی داهاتووی ئێل نینۆ دەتوانن بارودۆخی ژینگەیی و ئابووری زۆر قورستر دروست بکەن ئەگەر گەرمبوونی جیهان بەردەوام بێت.

Reference: Nature, August 27, 2026. (Nature)

PM:11:49:30/08/2026

ئه‌م بابه‌ته 148 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌