حکومەتەکان ڕووبەڕووی فشاری دیپلۆماسی دەبنەوە لەگەڵ فراوانبوونی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

حکومەتەکان لە جیهاندا خەریکی هاوسەنگکردنی ئاسایش، بەرژەوەندییە ئابورییەکان و پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانن لە بەرانبەر فشاری زیادبووی شەرعیەتی سیاسی و مافەکانی مرۆڤ و لێپرسینەوەی نێودەوڵەتی.

یەکێک لە نموونە هەرە ڕوونەکان ئەفغانستانە، کە تێیدا تاڵیبان گەیشتە پێنجەمین ساڵی گەڕانەوەی بۆ دەسەڵات لە ١٥ی ئابی ٢٠٢٦دا. هەرچەندە زۆربەی وڵاتان بە فەرمی دانیان پێدا نەناوە، بەڵام پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان بۆ مەبەستی ئاسایش، کۆچبەران و بازرگانی زیادیان کردووە.

ئەم پەرەسەندنە ئەو بڕیارە قورسانە دەردەخات کە ڕووبەڕووی حکومەتەکان دەبنەوە. پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان دەرفەت بۆ هاوکاری مرۆیی و ئاسایش دەڕەخسێنن، بەڵام ڕەخنەگران دەڵێن ئەمە شەرعیەت دەداتە حکومەتێک بێ ئەوەی باشبوون لە مافەکانی مرۆڤدا ببینرێت.

دیمەنێکی هاوشێوە لە میانمار بینرا کاتێک سەرۆکی سەربازی ئەو وڵاتە سەردانی تایلاندی کرد. ئەم سەردانە بووە هۆی ڕێککەوتن لەسەر کرێکارانی کۆچبەر و تەکنەلۆژیا، بەڵام ڕێکخراوەکانی مافەکانی مرۆڤ ڕەخنەیان لە تایلاند گرت بۆ پێدانی شەرعیەت بە حکومەتێک کە تۆمەتبارە بە سەرکوتکاری.

دامەزراوە نێودەوڵەتییەکانیش ڕووبەڕووی ئاڵەنگاری دیپلۆماسی دەبنەوە. ئەجێندای مانگی ئابی ٢٠٢٦ی ئەنجومەنی ئاسایش تاوتوێکردنی ململانێکان و قەیرانە مرۆییەکانbلەخۆدەگرێت، لە کاتێکدا ناکۆکییەکان ڕێگرن لە گەیشتن بە ڕێککەوتن. ئەنجومەنەکەbئامادەکاریش دەکات بۆ گۆڕینی سەرکردایەتی نەتەوە یەکگرتووەکان.

ئەم ڕووداوانە ڕۆڵی ئاڵۆزی دیپلۆماسی لە سیاسەتی مۆدێرندا دەردەخەن. حکومەتەکان دیپلۆماسی تەنها بۆ چارەسەری کێشەکان بەکارناهێنن، بەڵکو بۆ بەڕێوەبردنی کۆچ، وزە، بازرگانی و تەکنەلۆژیاش بەکاری دەهێنن.

پرسیارە سەرەکییەکە ئەوەیە ئایا پەیوەندی دیپلۆماسی دەتوانێت سوودی پراکتیکی هەبێت لە کاتێکدا هێشتا پابەند بێت بە ستانداردە نێودەوڵەتییەکانی مافی مرۆڤ و لێپرسینەوە؟

سەرچاوەکان: گاردیان، لۆمۆند، ئەسۆشییەتد پرێس و ڕاپۆرتی ئەنجومەنی ئاسایش.

PM:10:17:16/08/2026

ئه‌م بابه‌ته 60 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌