ئیبراهیم پاشای بابان؛ ئەو میرەی خەونی قەڵای گۆڕی بۆ پایتەختی ڕۆشنبیری

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

پاش تێپەڕبوونی زیاتر لە ٢٤٢ ساڵ بەسەر دامەزراندنی شاری سلێمانیدا، ناوی ئیبراهیم پاشای بابان وەک هێمایەکی زیندوو بۆ گۆڕانکاری و نوێگەری لە مێژووی کورددا دەدرەوشێتەوە، ئەو میرەی توانی لە ساڵی ١٧٨٤دا بناغەی شارێک دابنێت کە دواتر ببێتە دڵ لێدەری نەتەوەیەک و ناوەندی بڕیارە مێژووییەکان.

بڕیاری گواستنەوەی پایتەختی میرنشینی بابان لە ناوچە شاخاوییە تەسکەکانی قەڵاچوالانەوە بۆ دەشتی فراوانی مەڵکەندی، تەنها گۆڕینی شوێنی جوگرافی نەبوو، بەڵکو وەرچەرخانێکی ستراتیژی بوو لە عەقڵیەتی فەرمانڕەواییکردندا؛ ئامانج لێی دروستکردنی ناوەندێکی بازرگانی، سیاسی و کلتووریی کراوە بوو لە بناری کێوی گۆیژەدا کە بتوانێت بەرگەی گۆڕانکارییەکانی سەردەم بگرێت.

ئیبراهیم پاشا بە دیدگایەکی ئەندازیاری و سیاسیی فراوانەوە شارەکەی نەخشاند، ئەو تەنها کۆشکی بۆ دەسەڵات دروست نەکرد، بەڵکو بازاڕ و مزگەوت و قوتابخانەی وای لێ بنیادنا کە سەرنجی زانا و شاعیران و بازرگانانی ئەو سەردەمەی ڕاکێشا، ناونانی شارەکەش بە "سلێمانی" وەک وەفایەک بۆ باوکی (سلێمان پاشا)، ڕەهەندێکی جوانی بە مێژووەکەی بەخشی کە تا ئێستاش لە شوناسی "شارە حەیاتەکە"دا ڕەنگی داوەتەوە.

لە ڕووی مێژووییەوە، میرنشینی بابان لەو سەردەمەدا لە نێوان ململانێی توندی دوو ئیمپراتۆریەتی گەورەی عوسمانی و سەفەویدا بوو، بەڵام لێهاتوویی ئیبراهیم پاشا لەوەدا بوو کە توانی شارێک دروست بکات کە نەک وەک قەڵایەکی سەربازیی داخراو بۆ شەڕ، بەڵکو وەک پایتەختێکی شارستانی و دیپلۆماسی بناسێنرێت کە هیچ هێزێک نەتوانێت پشتگوێی بخات.

ئەمڕۆ سلێمانی تەنها میراتی بیناسازیی ئیبراهیم پاشا نییە، بەڵکو بەرهەمی ئەو ڕۆحیەتە یاخی و ئازادیخوازەیە کە لە یەکەم بەردی بناغەی شارەکەوە چێنراوە، هەر ئەمەش وایکردووە کە شارەکە بۆ هەمیشە وەک مەڵبەندی ڕووناكبیری و داهێنان لە ناوچەکەدا پێشەنگ بێت.

پشتبەستن بە گێڕانەوە مێژووییەکانی محەمەد ئەمین زەکی بەگ لە کتێبی مێژووی سلێمانی و ناوچەکەی.

AM:03:57:16/08/2026

ئه‌م بابه‌ته 128 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌