گیوی موکریانی؛ ئەو زانایەی بە هاوێنەی کامێراکەی مێژووی نەتەوەیەکی پاراست

وێستگە ستایل- سۆلین عوسمان

لەنێوان پیتە سربییەکانی چاپخانە و ڕووناکی هاوێنەی کامێراکەیدا، پیاوێک هەبوو ژیانێکی پڕ لە سەروەری بۆ نەوەکانی دوای خۆی جێهێشت. ئەو تەنها فەرهەنگنووس و ڕۆژنامەنووس نەبوو، بەڵکو پاسەوانێکی دڵسۆزی ئەو سیما و وشانە بوو کە بڕبڕە پشتی ناسنامەی نەتەوەی کورد پێکدەهێنن.

عەبدولڕەحمان لەتیف ئیسماعیل، کە بە "گیوی موکریانی" لەنێو دڵی مێژوودا جێگەی بووەتەوە، لەژێر سێبەری حوسێن حوزنی موکریانی برایدا چرۆی کرد. نازناوی "گیو" کە گوزارشتە لە پاڵەوانێکی ئەفسانەیی، هەر لەلایەن براکەیەوە وەک نیشانەیەک بۆ ئازایەتییەکەی لە مەیدانی مەعریفە و زمانەوانیدا پێی بەخشرا.

ئەم پیاوە خاوەن شکۆیە، لە ساڵی ١٩٢٦دا و لە شارە دێرینەکەی ڕواندز، ڕچەی چاپ و بڵاوکردنەوەی شکاند و بە کۆواری "زاری کورمانجی" جۆشێکی نوێی بە ئەدەبیاتی کوردی دا. دواتر لە هەولێریش بە کۆواری "ڕووناکی" چرای ڕۆشنبیریی گەشتر کردەوە. یەکێک لە گەورەترین شانازییەکانی گیوی موکریانی، ئەرشیفکردنی ڕوخساری شاعیرە مەزنەکانی وەک پیرەمێرد، قانع و فایەق بێکەس بوو؛ ئەو بە کامێراکەی مێژوویەکی بێدەنگی نەخشاند کە تا ئەمڕۆش هەر زیندوە. فەرهەنگەکانی "رابەر" و "کۆڵکەزێرینە"ش وەک دوو گەوهەری درەوشاوە لە کتێبخانەی کوردیدا دەدرەوشێنەوە.

گیوی موکریانی کە لە ساڵی ١٩٠٤ لە مەهابادی ڕەسەن لەدایکبوو، گەشتە زانستییەکانی بۆ سووریا و لوبنان ئاسۆیەکی فراوانیان لە زمانەکانی فەڕەنسی و عەرەبی بۆ کردەوە. تەنانەت لە سەردەمی کۆماری کوردستاندا، کاتێک لە مەهاباد دەستبەسەر کرا، بە فەرمانی ڕاستەوخۆی پێشەوا قازی محەممەد ئازاد کرا و گەڕایەوە بۆ ڕواندز، تا لەوێوە درێژە بە چاپکردنی دیوانی شاعیرانی کلاسیک و بەرهەمە زانستییەکانی بدات.

دوای ٧٣ ساڵ لە تەمەنێکی پڕ لە تێکۆشان و بەخشین، ئەم ئەستێرە گەشەیەی ئاسمانی فەرهەنگی کوردی لە ٢٤ی تەمموزی ١٩٧٧دا بۆ هەمیشە ماڵاوایی لە قەڵەم و کامێراکەی کرد، بەڵام ناوەکەی وەک میراتێکی نەمری نەتەوەیی لە لاپەڕە زێڕینەکانی مێژوودا پارێزراو دەمێنێتەوە.

سەرچاوە: د. مارف خەزنەدار، مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی حەوتەم، لاپەڕە ٥٣٧-٥٤٥،

چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، هەولێر، ٢٠٠٦.

PM:11:39:24/07/2026

ئه‌م بابه‌ته 116 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌