نێڵسۆن ماندێلا: ئەو زیندانییەی بوو بە یەکەم سەرۆکی دیموکراتی ئەفریقای باشوور

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

گەشتی نێڵسۆن ماندێلا لە زیندانییەکی سیاسییەوە بۆ سەرۆک کۆمار، بوو بە یەکێک لە ئیلهامبەخشترین چیرۆکەکانی سەدەی بیستەم. خەباتی درێژخایەنی ئەو دژی سیستەمی "ئەپارتاید" ئەفریقای باشووری گۆڕی و کردی بە هێمایەکی جیهانی بۆ ئاشتبوونەوە، یەکسانی و سەرکردایەتییەکی ئاشتیخوازانە.

ماندێلا لە ساڵی ١٩١٨ لە "ئیستەرن کەیپ" لە ئەفریقای باشوور لەدایکبوو، پێش ئەوەی بچێتە ناو کۆنگرەی نیشتمانی ئەفریقیا (ANC) یاسای خوێند. لە نێوان ساڵانی چلەکان و پەنجاکاندا، خەباتی کرد دژی ئەپارتاید، کە سیستەمێکی جیاکاریی ڕەگەزی بوو و مافە سەرەتاییەکانی لە زۆرینەی ڕەشپێستی وڵات زەوت کردبوو. کاتێک چەوسانەوەی حکومەت زیادی کرد، ماندێلا بەشدار بوو لە ڕێکخستنی بەرگری دژی ڕژێم.

لە ساڵی ١٩٦٤دا، ماندێلا لە دادگاییکردنی "ڕیڤۆنیا"دا سزای زیندانی هەتاهەتایی بەسەردا سەپێندرا. ئەو ٢٧ ساڵی لە پشت میڵەکانی زیندان بەسەر برد، کە زۆربەی لە زیندانی "رۆبن ئایلاند" بوو. سەرەڕای مەرجە سەختەکان، ئەو بوو بە هێمایەکی جیهانی بۆ بەرگری و کەمپەینە نێودەوڵەتییەکان داوای ئازادکردنیان دەکرد.

ماندێلا لە ساڵی ١٩٩٠ ئازادکرا، دوای گفتوگۆکانی نێوان حکومەتی ئەفریقای باشوور و سەرکردەکانی دژە ئەپارتاید. ئەو لەگەڵ سەرۆک "ئێف و دەبلیو دی کلێرک" کاری کرد بۆ گواستنەوەیەکی ئاشتییانەی دەسەڵات. لە ساڵی ١٩٩٣دا، هەردوو سەرکردەکە پێکەوە خەڵاتی نۆبڵی ئاشتییان وەرگرت بەهۆی هەوڵەکانیان بۆ کۆتاییهێنان بە ڕەگەزپەرستی بەبێ هەڵگیرسانی شەڕی ناوخۆ.

ئەفریقای باشوور لە ساڵی ١٩٩٤ یەکەم هەڵبژاردنی دیموکراتیی ئەنجامدا و ماندێلا بوو بە یەکەم سەرۆکی ڕەشپێستی وڵات. لە ماوەی سەرۆکایەتیدا، جەختی لەسەر یەکێتی نیشتمانی، لێبوردەیی و ئاشتبوونەوە کردەوە لەبری تۆڵەسەندنەوە. سەرکردایەتییەکەی یارمەتیدەر بوو لە ڕێگریگرتن لە توندوتیژی لە قۆناغێکی هەستیاری مێژووی وڵاتەکەیدا.

تەنانەت دوای جێهێشتنی پۆستەکەشی، ماندێلا لە کارە مرۆییەکان بەردەوام بوو و جەختی لەسەر پەروەردە، تەندروستی و بەرەنگاربوونەوەی ئایدز دەکردەوە. لە ساڵی ٢٠١٣ کۆچی دوایی کرد، بەڵام پەیامەکەی بۆ دادپەروەری و کەرامەتی مرۆڤ هێشتا ئیلهامبەخشی خەڵکە لە سەرانسەری جیهاندا.

نێڵسۆن ماندێلا نەک هەر وەک سەرکردەیەکی سیاسی، بەڵکو وەک یەکێک لە گەورەترین داکۆکیکارانی ئازادی لە مێژوودا دەمێنێتەوە، کە سەلماندی ئاشتبوونەوە دەتوانێت بەسەر قووڵترین دووبەرەکییەکانیشدا سەربکەوێت.

سەرچاوە: دامەزراوەی نێڵسۆن ماندێلا، خەڵاتی نۆبڵ، ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکا.

PM:08:47:10/07/2026

ئه‌م بابه‌ته 192 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌