ماریۆ پوزۆ؛ ئەو بلیمەتەی شکۆی بە جیهانی تاوان بەخشی و سینەمای هەژاند

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

ڕێکەوتی دووی تەمموز تەنها ڕۆژێکی ئاسایی نییە لە مێژووی ئەدەب و سینەمای جیهانیدا، بەڵکو ساڵیادی کۆچی دوایی پیاوێکە کە توانی وێنەی تاوان و دەسەڵات لە مێشکماندا بگۆڕێت. ماریۆ پوزۆ، ئەو سیناریست و ڕۆماننووسە ناودارەی کە لە ساڵی ١٩٩٩ و لە تەمەنی ٧٨ ساڵیدا ماڵئاوایی لە ژیان کرد، میراتێکی وای لە پاش خۆی جێهێشتووە کە تا ئێستاش خوێنەران و بینەران بە دیار تێڕامان لە کارەکتەرەکانیەوە سەرسامن. ئەو تەنها نووسەرێکی ئاسایی نەبوو، بەڵکو نەخشەداڕێژی ئەو جیهانە ئاڵۆزە بوو کە تێیدا وەفاداری و خیانەت، شکۆ و تاوان بە شێوەیەکی ئەفسوناوی ئاوێتەی یەکتر دەبن و بینەر دەبەنە نێو قووڵایی ململانێ مرۆییەکان.

جیهانی نووسین و گێڕانەوەی پوزۆ، لە هەناوی تۆڕە تێکچنراوەکانی تاوانکاریی و تێماکانی هێز و وەفاداریی مرۆڤ دێنە دەرەوە بەرامبەر بە دەسەڵات. ئەو بە قووڵی تیشک دەخاتە سەر ئەوەی چۆن مرۆڤەکان لە پێناو پاراستنی شکۆی خێزان و مانەوەیان لە لووتکەی دەسەڵاتدا، ئامادەن هەموو سنوورە ڕەوشتییەکان ببەزێنن. کارەکتەرەکانی پوزۆ تێکڕا لە هەوڵێکی بەردەوامدان بۆ سەپاندنی هەژموونی خۆیان و ژینگەیەکی لەبار دەخولقێنن بۆ ڕوودانی ئەو ڕووداوە سەرنجڕاکێشانەی کە بۆ چەندین دەیە وەک مۆدێلێکی باڵای سینەما مانەوە. لە لای پوزۆ، تاوان تەنها لادان نییە لە یاسا، بەڵکو جۆرێکە لە سیستمی ژیان کە تێیدا "بەڵێن" و "وەفاداری" گەورەترین بەهانەن بۆ خوێنڕشتن.

یەکێک لە خاڵە هەرە جیاوازەکانی کارەکانی ئەم نووسەرە ئەوەیە کە توانیویەتی شکۆمەندییەکی گەورە بۆ ئەو کەسایەتییە شەڕانگێزانە دروست بکات کە خاوەنی چیرۆکی پڕ لە تاوان و وێرانکارین. پاشخانی دەوڵەمەندی پوزۆ سەبارەت بە کەلەپوور و مێژووی تاوانکاریی ئیتاڵییە ئەمریکییەکان، کاریگەرییەکی بنەڕەتی لەسەر شێواز و ناوەڕۆکی گێڕانەوەکانی هەبووە. ئەو وەک خۆی ئاماژەی پێداوە، بە قووڵی کاریگەر بووە بە بەرهەمەکانی "فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی" گەورە نووسەری ڕووسی، ئەمەش لە سیناریۆکانیدا بە ڕوونی ڕەنگدەداتەوە. پوزۆ پرسەکانی تۆڵەسەندنەوە و ئاڵۆزیی ڕەوشت دەکات بە سرووشتی ڕاستەقینەی کارەکتەرەکانی، بە جۆرێک کە بینەر لە نێوان ڕق لێبوونەوە و هاوسۆزی بۆ تاوانبارەکاندا تووشی سەرسوڕمان دەبێت.

پوزۆ تەنها بە ڕۆمانی "باوکی ڕۆحی" یان (The Godfather) ناناسرێتەوە، بەڵکو ئەو نووسەری چەندین شاکاری دیکەیە کە لە ئاستی سینەما و ئەدەبدا دەنگدانەوەی گەورەیا هەبووە. ئەو توانیویەتی ٢٩ سیناریۆی گەورە و کاریگەر بنووسێتەوە کە هەر یەکێکیان قوتابخانەیەک بوون بۆ فێربوونی گێڕانەوە. لە دیارترین کارە ئەدەبی و سینەماییەکانی دەتوانین ئاماژە بە (The Godfather 1969) بکەین کە بووە ناسنامەی مێژووی سینەما، هەروەها (The Sicilian 1984)، (The Last Don 1996) و دواجار (Omerta 2000) کە هەر یەکێکیان گۆشەیەکی تاریک و پڕ لە نهێنی جیهانی مافیایان بۆ هەڵماڵین.

ئەم نووسەرە بلیمەتە بەهۆی کارە ناوازەکانییەوە توانی ببێتە براوەی دوو خەڵاتی ئۆسکار، کە ئەمە بەرزترین دەستکەوتە بۆ هەر سیناریستێک، جگە لەوەش شەش خەڵاتی جیاوازی دیکەی جیهانیی بردووەتەوە. ماریۆ پوزۆ بە کۆچی دوایی، تەنها جەستەی لەدەست چوو، بەڵام ئەو فەلسەفەیەی بۆ جیهانی تاوان و دەسەڵات دایڕشت، تا ئێستاش وەک سەرچاوەیەکی بێوێنە بۆ نووسەران و دەرهێنەرانی جیهان دەمێنێتەوە و ناوەکەی لە ڕیزی نەمرانی مێژووی هونەردا دەدرەوشێتەوە.

ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز (The New York Times)-لاپەڕەی تایبەت بە کۆچی دوایی و ژیاننامەی ماریۆ پوزۆ

PM:10:43:02/07/2026

ئه‌م بابه‌ته 80 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌