یاسای یەکەمی نیوتن؛ ئەو بنەمایەی جیهانی فیزیا و بزووتنی گۆڕی

وەستگە ستایل - سۆلین عوسمان

یاسای یەکەمی جوڵەی نیوتن یەکێکە لە بنەڕەتیترین پرەنسیپەکانی فیزیا کە وەک بەردی بناغەی میکانیکی کلاسیکی هەژمار دەکرێت و تێگەیشتنی مرۆڤی بۆ جوڵە گۆڕی.

ئەم یاسایە کە لەلایەن ئیساک نیوتن لە سەدەی حەڤدەیەمدا داڕێژراوە، دەڵێت: هەر تەنێک لە دۆخی حەوانەوەدا دەمێنێتەوە یان بەردەوام دەبێت لە جوڵە بە خێراییەکی نەگۆڕ لە هێڵێکی ڕاستدا، مەگەر هێزێکی دەرەکی کاری تێ بکات. ئەم خاسیەتەش بە "ئینێرتیا" یان تەوەزەلی ناسراوە.

ئەم یاسایە لێکدانەوە بۆ زۆرێک لە بارودۆخەکانی ژیانی ڕۆژانە دەکات، وەک ئەوەی بۆچی سەرنشینانی ئۆتۆمبێل پێویستە پشتێنی سەلامەتی ببەستن، یان چۆن مانگە دەستکردەکان بەردەوام دەبن لە خولانەوە بە دەوری زەویدا بەبێ ئەوەی لە کار بکەون.

دوای زیاتر لە ٣٠٠ ساڵ، هێشتا یاسای یەکەمی نیوتن وەک یەکێک لە گرنگترین وانەکانی زانست لە قوتابخانە و زانکۆکاندا دەخوێندرێت و بنەمای زۆربەی داهێنانە ئەندازیارییەکانە.

سەرچاوە: Newton’s Laws of Motion

PM:11:34:01/07/2026

ئه‌م بابه‌ته 116 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌