بۆ یەکەمجار؛ نهێنییەکی نوێی هەسارەی ڤینۆس ئاشکرا کرا: چالاکییە گڕکانییەکان جیهان سەرسام دەکەن

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

هەسارەی ڤینۆس، کە بە "دوانەکەی زەوی" ناسراوە و هەمیشە بەهۆی درەوشانەوەی لە ئاسمانی شەودا سەرنجی مرۆڤی ڕاکێشاوە، جارێکی دیکە بووەوە بە باسی گەرمی ناوەندە زانستییەکان. توێژینەوە نوێیەکان دەریدەخەن کە ئەم هەسارەیە تەنها تەنێکی بێگیان و گەرم نییە لە بۆشایی ئاسماندا، بەڵکو ژیانێکی جیۆلۆجی یەکجار چالاکی تێدایە کە پێشتر زاناکان تەنها وەک گومان سەیریان دەکرد، بەڵام ئێستا بەڵگەی حاشاهەڵنەگریان لەبەردەستدایە.

ئەم وەرچەرخانە زانستییە دوای ئەوە هات کە ئاژانسی بۆشاییگەری ناسا و تیمێکی پسپۆڕ لە زانکۆکانی ئەمریکا، جارێکی دیکە پێداچوونەوەیان بۆ ئەو وێنانە کردەوە کە نزیکەی

٣٠ ساڵ لەمەوبەر لەلایەن کەشتیی ئاسمانی "ماگێلان"ەوە گیرابوون. دەرکەوتنی گۆڕانکاریی جەستەیی لەسەر ڕووی هەسارەکە لەو ماوە کورتەدا، وای کردووە زاناکان بگەنە ئەو بڕوایەی کە ڤینۆس هێشتا لە ناوەوە دەکوڵێت و هاوشێوەی زەوی خاوەنی چالاکییە جیۆلۆجییەکانە.

بەپێی وردەکارییەکانی ئەم دۆزینەوەیە، زاناکان سەرنجیان خستووەتە سەر ناوچەیەک بە ناوی "مات مۆنس" کە گەورەترین چیای گڕکانییە لەسەر ڤینۆس. لە شیکردنەوەی وێنەکاندا دەرکەوتووە کە دەمی یەکێک لە گڕکانەکان لە ماوەی هەشت مانگدا لە قەبارەیەکی بازنەیی بچووکەوە گۆڕاوە بۆ شێوەیەکی ناتەواو و گەورەتر، ئەمەش تەنها بە یەک شێوە ڕوودەدات ئەویش تەقینەوەی گڕکانی و ڕژانی ماددە یەکجار گەرمەکان (لاڤا)یە. ئەم دۆزینەوەیە هەموو ئەو تیۆریانەی ڕەتکردەوە کە دەیانوت ڤینۆس هەسارەیەکی "مردوو"ە و هیچ گۆڕانکارییەکی تێدا ڕوونادات، بەڵکو سەلماندی کە گۆڕانکارییەکان بەردەوامن و هەسارەکە لە ڕووی جیۆلۆجییەوە زیندووە.

هەسارەی ڤینۆس دووەم هەسارەی کۆمەڵەی خۆرە و لە ڕووی قەبارەوە زۆر لە زەوی دەچێت، بەڵام ژینگەکەی تەواو جیاواز و کوشندەیە. بەرگەهەوای ئەم هەسارەیە هێندە چڕە کە پلەی گەرمییەکەی دەگاتە ٤٧٠ پلەی سیلیزی، ئەوەش بەهۆی دیاردەی قەتیسبوونی گەرماوە کە وای کردووە گەرمتر بێت تەنانەت لە هەسارەی عەتاردیش کە لە خۆرەوە نزیکترە. پەستانی سەر ڕووی ڤینۆس هێندە بەهێزە کە دەتوانێت کەشتییەکی ئاسنی لە چرکەیەکدا پان بکاتەوە، هەر ئەمەشە وای کردووە توێژینەوە لەسەری زۆر کارێکی قورس بێت و مرۆڤ نەتوانێت ئامێری زۆر پێشکەوتوو بۆ ماوەیەکی درێژ لەسەر ڕووەکەی بهێڵێتەوە.

ئەم دۆزینەوە نوێیەی پەیوەست بە گڕکانەکان، دەرگایەکی نوێ بۆ گەشتە ئاسمانییەکانی داهاتوو دەکاتەوە. ناسا و ئاژانسی بۆشاییگەری ئەوروپا (ESA) ئێستا کار لەسەر سێ پڕۆژەی گەورە دەکەن بۆ ناردنی کەشتی نوێ بۆ ڤینۆس لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٣٠دا، کە بریتین لە (VERITAS) و (DAVINCI+) و (EnVision). ئامانجی ئەم گەشتانە تێگەیشتنە لەوەی بۆچی دوو هەسارەی هاوشێوە وەک زەوی و ڤینۆس، یەکێکیان بووە بە بەهەشتێکی گونجاو بۆ ژیان و ئەوی دیکەیان گۆڕاوە بۆ جەهەنەمێکی سووتێنەر.

سەرچاوە: ماڵپەڕی فەرمی ناسا - بەشی زانستی 

 گەردوونی

PM:11:08:30/06/2026

ئه‌م بابه‌ته 176 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌