ئەلبێرت کامۆ.. ئەو نووسەرەی لە نێوان پووچی ژیان و یاخیبوونی مرۆڤدا جیهانی هەژاند
وێستگە ستایل-
ئەلبێرت کامۆ.. ئەو نووسەرەی لە نێوان پووچی ژیان و یاخیبوونی مرۆڤدا جیهانی هەژاند
وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان
ئەلبێرت کامۆ، یەکێکە لە دیارترین و کاریگەرترین بیرمەند و نووسەرانی سەدەی بیستەم،
کە توانی لەرێگەی کارە ئەدەبی و فەلسەفییەکانییەوە گۆڕانکارییەکی گەورە لە هزری
مرۆڤایەتیدا دروست بکات. ئەم نووسەرە فەرەنسییە کە لە جەستەدا لە جەزائیر و لە
ڕۆحدا لە فەلسەفەدا دەژیا، توانی خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیات بەدەستبهێنێت و ببێتە دەنگی
ئەو نەوەیەی کە لە نێوان جەنگەکاندا بەدوای مانایەکدا دەگەڕان بۆ ژیان. کامۆ تەنها
نووسەر نەبوو، بەڵکو ویژدانێکی بێدار بوو کە هەمیشە لە هەوڵی دۆزینەوەی هاوسەنگیدا
بوو لە نێوان بێهیوایی و ئومێددا.
ژیانی کامۆ لە ساڵی ١٩١٣ لە جەزائیر دەستیپێکرد، لە خێزانێکی زۆر هەژار کە باوکی لە
سەرەتای جەنگی یەکەمی جیهانیدا گیانی لەدەستدا. دایکی کە نەخوێندەوار و نیمچە کەڕ
بوو، کاری خزمەتکاری ماڵانی دەکرد بۆ ئەوەی بژێوی کامۆ و براکەی دابین بکات. ئەم
سەرەتا سەختەی ژیان و ژیان لەناو گەڕەکە هەژارنشینەکاندا، کاریگەرییەکی قوڵی لەسەر
دیدگای کامۆ بۆ جیهان و دادپەروەری دروستکرد. بەڵام بە هاوکاری مامۆستاکانی کە
بەهرەکەیان تێدا بەدی کردبوو، توانی بەردەوام بێت لە خوێندن و لە زانکۆی جەزائیر
فەلسەفە بخوێنێت، هەرچەندە تووشبوونی بە نەخۆشی سیل لە تەمەنێکی زووەوە ڕێگری لێکرد
ببێتە مامۆستای زانکۆ، بەڵام ئەمە ڕێگەی بۆ کردەوە بەرەو جیهانی ڕۆژنامەگەری و
ئەدەب هەنگاو بنێت.
بەرهەمە ئەدەبییەکانی کامۆ وەک (بێگانە، ئەفسانەی سیزیف، تاعوون) نەک تەنها وەک
رۆمان، بەڵکو وەک تێزێکی فەلسەفی قوڵ سەیر دەکرێن. ئەو چەمکی "پووچی" (The Absurd)
هێنایە ناو ئەدەبیاتەوە، کە تێیدا پێیوایە مرۆڤ هەمیشە بەدوای مانادا دەگەڕێت لە
گەردوونێکی بێدەنگدا کە هیچ مانایەکی تێدا نییە. یەکێک لە بەناوبانگترین وتەکانی
ئەوەیە کە دەڵێت "پێویستە سیزیف بە بەختەوەر بزانین"، چونکە تێکۆشانی مرۆڤ بۆ
گەیشتن بە لوتکە بەسە بۆ پڕکردنەوەی دڵی. کامۆ لێرەدا نەوەستا، بەڵکو بانگەشەی بۆ
"یاخیبوون" کرد؛ ئەو پێیوابوو مرۆڤ دەبێت لە دژی ئەم پووچییە ڕاپەرێت و بە ئیرادەی
خۆی مانا بۆ ژیانی دروست بکات، ئەمەش وایکرد ببێتە یەکێک لە پێشەنگەکانی فەلسەفەی
وجودی هەرچەندە خۆی هەمیشە ئەو نازناوەی ڕەتدەکردەوە.
لە ڕووی سیاسی و کۆمەڵایەتییەوە، کامۆ کەسێکی چالاک و ئازا بوو. لە کاتی داگیرکاری
نازییەکان بۆ سەر فەرەنسا لە جەنگی دووەمی جیهانیدا، وەک سەرنووسەری ڕۆژنامەی
"کۆمبات"ی نهێنی کاری دەکرد و یەکێک بوو لە دەنگە دیارەکانی بەرگری فەرەنسا.
پەیوەندییە ئاڵۆزەکەی لەگەڵ ژان پۆڵ سارتەر، فەیلەسوفی ناودار، یەکێکە لە گەورەترین
مشتومڕە فیکرییەکانی مێژوو، کە بەهۆی جیاوازی بیروڕایان لەسەر کۆمۆنیزم و شێوازی
گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی، دواجار پەیوەندییان پچڕا. لە ساڵی ١٩٥٧دا، کامۆ لە تەمەنی ٤٤
ساڵیدا بووە دووەم گەنجترین نووسەر لە مێژوودا کە خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیات وەربگرێت،
ئەمەش وەک ڕێزێک بۆ هەوڵە بەردەوامەکانی لە خستنەڕووی کێشەکانی ویژدانی مرۆڤ و
بەرگریکردن لە مافەکانی مرۆڤ.
مەرگی ئەلبێرت کامۆ هێندەی ژیانی تەمومژاوی و کتوپڕ بوو. لە ٤ی کانوونی دووەمی
١٩٦٠دا، لە ڕووداوێکی هاتووچۆی دڵتەزێندا لە فەرەنسا لە تەمەنی ٤٦ ساڵیدا گیانی
لەدەستدا، لە کاتێکدا کە ڕەشنووسی دواین ڕۆمانی بەناوی "پیاوی یەکەم" لە نێو
جانتاکەیدا بوو. مەرگی ئەو کۆستێکی گەورە بوو بۆ جیهانی ئەدەب و فەلسەفە، بەڵام وەک
خۆی دەیگوت: "لەنێو جەرگەی زستاندا، دواجار فێربووم کە لە ناومدا هاوینێکی
شکستنەهێنەر هەیە." کامۆ تا ئەمڕۆش وەک سیمبولی ئازادی و ڕاستگۆیی دەمێنێتەوە و
کتێبەکانی بەردەوامن لە ئیلهامبەخشین بەو کەسانەی کە لە نێو تاریکییەکانی ژیاندا
بەدوای تیشکێکی ڕاستیدا دەگەڕێن.
سەرچاوەکان: ئەرشیفی فەرمی خەڵاتی نۆبڵ، ژیاننامەی ئەلبێرت کامۆ لە نووسینی هێربەرت
لۆتمان، کتێبخانەی نیشتمانی فەرەنسا.
PM:10:59:26/06/2026
ئهم بابهته 364
جار خوێنراوهتهوه