ئەوروپا لەناو کوورەی ئاگردایە؛ مێژووییترین شەپۆلی گەرما ژیانی سەدان ملیۆن کەس
دەخاتە مەترسییەوە
وێستگە ستایل-
ئەوروپا لەناو کوورەی ئاگردایە؛ مێژووییترین شەپۆلی گەرما ژیانی سەدان ملیۆن کەس
دەخاتە مەترسییەوە
وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان
کیشوەری ئەوروپا ڕووبەڕووی سەختترین و توندترین
تاقیکردنەوەی کەشوهەوا دەبێتەوە لە مێژووی تۆمارە فەرمییەکانیدا. پسپۆڕانی کەشناسی
و ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان زەنگی مەترسی لێدەدەن و ڕایدەگەیەنن کە شەپۆلێکی
بێوێنەی گەرما تەواوی کیشوەرەکەی گرتووەتەوە، ئەمەش نەک تەنها ژمارە پێوانەییەکانی
مانگی حوزەیرانی شکاندووە، بەڵکو مەترسییەکی جدی لەسەر ژیانی سەدان ملیۆن هاووڵاتی
دروست کردووە و فشارێکی بێوێنەشی خستووەتە سەر کەرتی وزە و سیستمی تەندروستی
وڵاتان.
ڕاپۆرتە نوێیەکانی ڕێکخراوی "وۆرڵد وێزەر ئەتریبیوشن" جەخت لەوە دەکەنەوە کە
وڵاتانی فەرەنسا، ئەڵمانیا، ئیتاڵیا و ئیسپانیا لە ناوەندی ئەم گەردەلوولە
گەرمایەدان. پلەکانی گەرما لەم وڵاتانەدا بە شێوەیەکی کتوپڕ و نائاسایی لە نێوان (5
بۆ 12) پلەی سەدی لە سەرووی تێکڕای ساڵانەی وەرزی هاوینەوە تۆمارکراون، ئەمەش
گۆڕانکارییەکی کتوپڕ و مەترسیدارە لە هاوسەنگیی کەشوهەوای ناوچەکەدا. ئامارە
ترسناکەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە تەنها لە ماوەی یەک ڕۆژدا، زیاتر لە 150 ملیۆن کەس
لە ئەڵمانیا و فەرەنسا ڕووبەڕووی گەرمایەکی توند بوونەتەوە کە 35 پلەی سەدی
تێپەڕاندووە. بە گشتی، ئەم شەپۆلە کار دەکاتە سەر 420 ملیۆن کەس لە سەرتاسەری
کیشوەرەکەدا، بە جۆرێک لە هەر 10 هاووڵاتییەکی ئەوروپی، 7 کەسیان لەژێر کاریگەریی
پلەی گەرمی زیاتر لە 30 پلەی سەدیدان.
دۆخی نائاسایی بووەتە هۆی ڕاگەیاندنی "ئامادەباشی سوور" لە چەندین وڵات و داخستنی
خوێندنگە و ناوەندە کولتوورییەکان، بەتایبەت لە بەریتانیا و فەرەنسا. بەریتانیا لە
چەند ڕۆژی ڕابردوودا بەرزترین پلەی گەرمی لە مێژووی خۆیدا بۆ مانگی حوزەیران
تۆمارکرد، کە دەرەنجامی کارەساتباری لێکەوتەوە و بووە هۆی گیانلەدەستدانی دەیان کەس
و پچڕانی تەزووی کارەبا لە ناوچە جیاوازەکاندا. لە فەرەنسا و ئیسپانیاش پلەکانی
گەرما ئاستی 40 پلەی سەدییان تێپەڕاندووە. زانایان هۆشداری دەدەن لە دیاردەی
"گەرمای تاقەتپڕوکێن"؛ ئەمەش بەو مانایەیە کاتێک پلەی گەرمی شەوان لە سەرووی 20
پلەی سەدی دەمێنێتەوە، جەستەی مرۆڤ ناتوانێت لە ڕێگەی ئارەقکردنەوەوە خۆی فێنک
بکاتەوە و پشوو بدات، ئەمەش مەترسییەکی کوشندە بۆ سەر ژیانی بەساڵاچووان و ئەو
کەسانە دروست دەکات کە باری تەندروستییان جێگیر نییە.
لێکۆڵینەوەیەکی ورد کە لەسەر 800 شاری جیاوازی ئەوروپا ئەنجامدراوە، نیشانی دەدات
کە نزیکەی 45٪ی ئەو شارانە لە کۆتایی ئەم مانگەدا بەرزترین ئاستی مەترسیداری گەرما
تۆمار دەکەن. زانایانی کەشوهەوا دەڵێن ئەم جۆرە شەپۆلانە پێش 50 ساڵ وەک "مەحاڵ"
دەبینران، بەڵام بەهۆی چالاکییە زیانبەخشەکانی مرۆڤ و زیادبوونی دەردانی گازە
گەرمخانەییەکان، تێکڕای گەرمی زەوی 1.4 پلە بەرزبووەتەوە. ئەم گۆڕانکارییانە ئەگەری
بەرزبوونەوەی پلەکانی گەرمای شەوانی بە ڕێژەی 100 هێندە زیاتر کردووە بەراورد بە
دوو دەیەی ڕابردوو. ئێستا ئەوروپا وەک خێراترین کیشوەر لە جیهاندا دەبینرێت کە
پلەکانی گەرمای تێدا بەرز دەبێتەوە و ئەمەش هاوسەنگی ژینگەیی تێکداوە.
لە کۆتاییدا، ئەم شەپۆلە گەرمایە تەنها دیاردەیەکی کاتی و تێپەڕ نییە، بەڵکو
زەنگێکی مەترسیدارە بۆ داهاتووی ژینگە و مرۆڤایەتی لە ئەوروپا. شارەزایان جەخت
دەکەنەوە کە ئەگەر هەنگاوی خێرا و کردەیی بۆ کەمکردنەوەی سووتانی خەڵوز، نەوت و گاز
نەنرێت، ئەم ڕەوشە نائاساییە دەبێتە دیاردەیەکی ئاسایی و ساڵانە. دەرەنجامەکانی ئەم
پشتگوێخستنەش کارەساتبار دەبن بۆ سەر تەندروستی گشتی و هەموو ئەو سیستمانەی کە ژیان
لە کیشوەرەکەدا ڕادەگرن، بۆیە پێویستە گۆڕانکاری بنەڕەتی لە سیاسەتە ژینگەییەکاندا
بکرێت بۆ ڕێگری لە کارەساتی گەورەتر.
سەرچاوە: ڕێکخراوی جیهانی کەشناسی (WMO) و ڕاپۆرتەکانی World Weather Attribution.
PM:06:49:26/06/2026
ئهم بابهته 84
جار خوێنراوهتهوه