زانا بلیمەتەکەی ملیۆنێک دۆلاری لەپێناو زانست ڕەتکردەوە؛ گریگۆری پێرێلمان و مەتەڵە گەورەکەی بیرکاری

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان 

لە جیهانێکدا کە زۆربەی مرۆڤەکان بۆ بەدەستهێنانی ناوبانگ، سامان و پلە و پایە تێدەکۆشن، زانایەک پەیدا بوو کە هەموو هاوکێشە باوەکانی تێکشکاند و سەلماندی کە عەشق بۆ زانست دەکرێت هیچ چاوەڕوانییەکی ماددی لەپشت نەبێت. گریگۆری پێرێلمان، ئەو ماتماتیکزانە ڕووسییە گۆشەگیرەیە کە نەک تەنها بەهۆی توانایەکی بێوێنە لە چارەسەرکردنی ئاڵۆزترین مەتەڵەکانی مێژوو، بەڵکو بەهۆی کەسایەتییە سەیر و سەرنجڕاکێشەکەیەوە بووەتە ئەفسانەیەکی زیندوو لە جیهانی بیرکاریدا.

چیرۆکی ئەم بلیمەتە لە ساڵانی 2002 و 2003دا گەیشتە لووتکە، کاتێک بە بڵاوکردنەوەی سێ توێژینەوەی زانستی زۆر ورد، جیهانی بیرکاری تووشی شۆک کرد. پێرێلمان توانیبووی "گریمانەی پۆینکاری" چارەسەر بکات، کە یەکێک بوو لە حەوت گەورەترین مەتەڵە تەمەنمەقەستەکانی بیرکاری و لە ساڵی 1904ـەوە هیچ زانایەک نەیتوانیبوو بەڵگەیەکی ڕاست و دروستی بۆ بدۆزێتەوە. ئەم گریمانەیە پرسیارێکی قووڵ دەربارەی فەزا و شێوەی گەردوون دەوروژێنێت و دەپرسێت ئایا هەر فەزایەکی سێ ڕەهەندی داخراو لە ڕووی تۆپۆلۆژییەوە هاوتایە لەگەڵ گۆیەکی سێ ڕەهەندی یان نا.

بۆ گەیشتن بەم دەستکەوتە مێژووییە، پێرێلمان شێوازێکی زۆر ئاڵۆزی ئەندازەیی بەکارهێنا کە بە "ڕیچی فلۆ" ناسراوە. ئەم تەکنیکە وەک پرۆسەیەکی نەرمکردنەوەی ناڕێکییەکان کار دەکات، هاوشێوەی ئەوەی چۆن گەرما لە ناو تەنێکدا بڵاودەبێتەوە و پلەی گەرمی هاوسەنگ دەکات. بەڵام کاتێک ئەم ڕەوتە ڕووبەڕووی لادانی توندی ئەندازەیی دەبووەوە، پێرێلمان داهێنانێکی تری کرد بە ناوی "نەشتەرگەری"، کە تێیدا بە وریاییەکی زۆرەوە بەشە شێواوەکانی لادەبرد و لێوارەکانی بە گۆ دادەپۆشی تاوەکو پێکهاتەی بنەڕەتی فەزاکە بە تەواوی ڕوون بێتەوە.

ئەم دەستکەوتە تەنها سەرکەوتنێکی ئاسایی نەبوو، بەڵکو دوای چەندین ساڵ لە وردبینی و پێداچوونەوەی وردی لیژنە زانستییەکان، کۆمەڵگەی بیرکاری نێودەوڵەتی بە فەرمی دانی بەوەدا نا کە پێرێلمان ئەو گرێ کوێرەیەی کردووەتەوە کە سەدەیەک بوو زانایانی بێئومێد کردبوو. بەڵام کاردانەوەی ئەم پیاوە بەرامبەر بەم سەرکەوتنانە، هەموو جیهانی سەرسام کرد. ئەو لە ساڵی 2006 مەدالیای فیڵدزی ڕەتکردەوە، کە بە بەرزترین خەڵاتی بیرکاری لە جیهاندا دادەنرێت، هەروەها لە ساڵی 2010دا خەڵاتی یەک ملیۆن دۆلاری پەیمانگای "کلی" بۆ بیرکاری ڕەتکردەوە و ئامادە نەبوو وەری بگرێت.

پێرێلمان لە پاساوی ئەم بڕیارەدا ڕایگەیاند کە ئەو خۆی بە شایستەی ئەو هەموو ستایشە نازانێت و پێی وایە بەشداریکردنی ئەو لە بەشداریکردنی "ڕیچارد هامیلتۆن" گەورەتر نییە، کە بناغەی تیۆری لێشاوی ڕیچی داناوە. لای ئەم زانایە، گەیشتن بە ڕاستییەکان و دۆزینەوەی نهێنییەکانی بیرکاری خۆی گەورەترین پاداشتە و پێویستی بە پارە و چەپڵەڕێزانی خەڵک نییە. هەر بەهۆی ئەم تێڕوانینە قووڵەیەوە، پێرێلمان بڕیاریدا لە هەموو پۆستە زانستییەکانی و ژیانی گشتی خانەنشین ببێت.

ئێستا گریگۆری پێرێلمان لە شوقەیەکی بچووک و سادەدا لە شاری سانت پترسبۆرگی ڕووسیا، لە ژیانێکی زۆر بێدەنگ و دوور لە چاوی کامێراکان لەگەڵ دایکیدا دەژیت. ئەو بووەتە سیمبولی پاکی و دڵسۆزی بۆ زانست، پیاوێک کە سەلماندی عەقڵە گەورەکان بە دوای شتە کاتییەکاندا ناگەڕێن، بەڵکو تەنها بەدوای ڕاستییە ڕەهاکانی گەردووندا وێڵن.

سەرچاوە: ئەرشیفی هەواڵە زانستییەکانی پەیمانگای کلی و ئاژانسە هەواڵییە جیهانییەکان

PM:09:56:14/06/2026

ئه‌م بابه‌ته 172 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌