ڕەوشەن بەدرخان؛ ئەو شازادەیەی قەڵەمی کردە چەکی ئازادیی ژن و پارێزەری ناسنامەی نیشتمان

لە مێژووی زیندووی بزووتنەوەی ڕووناکبیریی کوردیدا، ناوێک هەیە وەک ئەستێرەیەکی گەش لە ئاسمانی ئەدەب و خەباتدا دەدرەوشێتەوە؛ ئەویش ڕەوشەن بەدرخانە. خانمێک کە تەنیا هاوژینی میر جەلادەت نەبوو، بەڵکو خۆی قوتابخانەیەک بوو بۆ پێگەیاندنی نەوەیەک لە ڕۆشنبیر و داکۆکیکارێکی سەرسەختی مافی ژنان. ئەو یەکەمین دەنگی مێینەی ناو لاپەڕەکانی گۆڤاری "هاوار" بوو، کە بە زمانی دایک و بە عەشقێکی بێپایانەوە بۆ نیشتمان، مێژوویەکی نوێی بۆ ژنی کورد نووسییەوە و سەلماندی کە ژن دەتوانێت لە یەک کاتدا هەم دایکی خێزان و هەمیش کچی تێکۆشەری نەتەوە بێت.

ڕەوشەن بەدرخان لە ساڵی 1909 لە شاری قەیسەریی تورکیا چاوی بە ژیان هەڵهێنا. ژیانی ئەو لە تەمەنێکی زووەوە تێکەڵی ئازاری ڕاگواستن و دوورخرانەوە بوو، کاتێک بنەماڵەی بەدرخانییەکان لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئەو کاتەوە بەرەو شام ڕەوانە کران. لەوێ لە ساڵی 1915دا باوکی کۆچی دوایی دەکات، بەڵام ئەم کۆستە گەورەیە ڕەوشەن ڕانەگرێت. ئەو بە ئیرادەیەکی پۆڵایینەوە دەستی بە خوێندن کرد و لە قوتابخانەکاندا بە زمانەکانی عەرەبی و ئینگلیزی خوێندنی تەواو کرد، ئەمەش وای لێکرد ببێتە زمانزانێکی لێهاتوو و دەرگایەکی گەورەی مەعریفەی جیهانی بەڕوودا بێتەوە و دواتر ئەو زانستە لە خزمەتی دۆزی ڕەوای گەلەکەیدا بەکاربهێنێت.

وێستگەیەکی زێڕین و کاریگەر لە ژیانی ڕەوشەن خانم، ساڵی 1933 بوو؛ کاتێک لە گۆڤاری هاوار"دا دەستی بە نووسین کرد و خزمەتێکی بێوێنەی بە زمان و ئەدەبی کوردی گەیاند. ئەو بووە یەکەمین خانمی کورد کە بە دیالێکتی کرمانجی وتارەکانی بڵاو بکاتەوە، ئەمەش وەرچەرخانێکی گەورە بوو بۆ بەشداریی ژن لە میدیای کوردیدا. خزمەتەکانی ئەو تەنیا لە بواری ئەدەبدا کورت نەبووەوە، بەڵکو وەک یەکێک لە چالاکترین ئەندامانی یەکێتیی ئافرەتانی سووریا دەرکەوت. هەر لەوێشەوە پەیوەندیی هاوسەرگیریی لەگەڵ میر جەلادەت عەلی بەدرخان، داڕێژەری ڕێنووسی نوێی کوردی، پێک هێنا و پێکەوە بوونە دوو جەمسەری گرنگی پاراستنی کەلەپوور و ناسنامەی نەتەوەیی کورد لە هەندەران.

ئەم خانمە تێکۆشەرە باوەڕێکی قووڵی بە توانای ژنان هەبوو و پێی وابوو ئەرکی ژن تەنیا لە چواردیواری ماڵ و کابانێتی و منداڵبووندا کورت نابێتەوە، بەڵکو ژن دەبێت پێشەنگی گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان بێت و لە ڕیزی پێشەوەی بەرەنگاربوونەوەی نەزانین بوەستێت. لە ساڵی 1971دا، وەک ڕێزێک بۆ ماندووبوونی، بە ئەندامی فەخریی کۆڕی زانیاریی کورد هەڵبژێردرا و ڕاسپێردرا کە لە ئەستەنبووڵ کار لەسەر کۆکردنەوە و چاپکردنی بەڵگەنامە و سەرچاوە مێژووییەکانی کورد بکات. ساڵی 1975 مێژوویەکی تری تۆمار کرد کاتێک وەک یەکەمین ئافرەتی کورد بەشداریی لە کۆنگرەیەکی جیهانیدا کرد. یەکێک لە وتە هەرە پڕماناکانی لە کۆنگرەی ساڵی 1972ی یەکێتیی ئافرەتانی کوردستاندا بوو کاتێک بە دەنگێکی پڕ لە بڕواوە گوتی: یەکگرتنی گەلی کورد بدە بە من و منیش کوردستانێکی سەربەخۆت پێ دەدەم".

ڕەوشەن بەدرخان تا دواکۆچی لە ساڵی 1992 لە شاری دیمەشق، هەرگیز لە خزمەتکردنی زمان، کەلەپوور و بەدیهێنانی مافەکانی ژنان نەوەستا. ئەو میراتێکی پڕ لە شانازیی بۆ ژنانی کورد جێهێشت و سەلماندی کە قەڵەم و ئیرادە دەتوانن لە تاریکترین سەردەمەکاندا ڕێگەی ڕووناکی نیشانی گەلێک بدەن. ئەمڕۆ کە باس لە مێژووی ڕۆشنبیریی کوردی دەکرێت، ناوی ڕەوشەن بەدرخان وەک سیمبولی ژنێکی زانا، بوێر و نیشتمانپەروەر دەدرەوشێتەوە کە ژیانی خۆی کردە قوربانیی بەرزکردنەوەی ناوی کورد و کوردستان.

سەرچاوە: ئەرشیفی مێژووی ڕۆشنبیریی کوردی و ژیاننامەی بنەماڵەی بەدرخانییەکان.

PM:09:46:14/06/2026

ئه‌م بابه‌ته 60 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌