لە ئیمپراتۆریەتە کۆنەکانەوە بۆ شارێکی مۆدێرن: مێژووی ئەستەمبوڵ

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

ئەستەمبوڵ کە بەسەر دوو کیشوەردا درێژ دەبێتەوە و دەڕوانێتە سەر گەرووی بۆسفۆر، وەک

یەکێک لە گرنگترین شارە مێژووییەکانی جیهان دەمێنێتەوە. شەقامەکانی چینەکانی مێژووی

ڕۆمانی، بیزەنتینی و عوسمانی لەخۆدەگرن کە بەردەوامن لە داڕشتنی کولتوور، ئایین،

تەلارسازی و بازرگانی جیهانی.

شارەکە لە بنەڕەتدا بە ناوی "بیزەنتیم" لەلایەن دانیشتوانی یۆنانییەوە لە دەوروبەری

سەدەی حەوتەمی پێش زایین دامەزراوە. بەهۆی شوێنە ستراتیژییەکەی لە نێوان ئەوروپا و

ئاسیادا، بە خێرایی بوو بە ناوەندێکی بازرگانی و دەسەڵاتی سەربازی. لە ساڵی ٣٣٠ی

زایینیدا، ئیمپراتۆری ڕۆمانی کۆنستانتین شارەکەی گۆڕی بۆ "کۆنستانتینۆپل"

(قوستەنتینیە) و کردی بە پایتەختی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی ڕۆژهەڵات.

لە سەردەمی بیزەنتینیدا، کۆنستانتینۆپل بە دیوارە زەبەلاحەکان، کەنیسەکان،

کتێبخانەکان و دەستکەوتە هونەرییەکانی بەناوبانگ بوو. دروستکردنی هاگیا

سۆفیا (ئایاسۆفیا) یەکێک بوو لە گەورەترین دەستکەوتە تەلارسازییەکانی جیهانی

سەدەکانی ناوەڕاست. بۆ چەندین سەدە، شارەکە وەک پردێک لە نێوان ئەوروپای مەسیحی

و جیهانی ئیسلامیدا وەستابوو.

لە ساڵی ١٤٥٣دا، سوڵتان محەمەدی فاتحی عوسمانی دوای گەمارۆدانێکی مێژوویی کە مێژووی

جیهانی گۆڕی، کۆنستانتینۆپلی فەتح کرد. شارەکە بوو بە دڵی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی و

گەشەی کرد بۆ ناوەندێکی زانستی ئیسلامی، بازرگانی و ئیدارەی ئیمپراتۆری. مزگەوتە

شکۆدارەکان، کۆشکەکان، بازاڕەکان و حەمامە گشتییەکان دیمەنی شارەکەیان گۆڕی.

مێژوونووسان ئاماژە بەوە دەکەن کە ناسنامەی ئەستەمبوڵ لە ڕێگەی فرەچەشنی

کولتوورییەوە بنیاد نراوە. یۆنانی، تورک، ئەرمەنی، عەرەب، جوولەکە، فارس

و ئەوروپییەکان هەموویان بەشدارییان لە زمان، خۆراک، مۆسیقا و تەلارسازییەکەیدا

کردووە. بازاڕی گەورە، کۆشکی تۆپکاپی و کەناراوەکانی بۆسفۆر بوونە هێمای

بازرگانی نێودەوڵەتی و شکۆمەندی ئیمپراتۆری.

لە سەدەی بیستەمدا، کۆماری تورکیا شارەکەی مۆدێرن کرد لە کاتێکدا پارێزگاری لە

زۆرێک لە شوێنە مێژووییەکان کرد. ئەمڕۆ ئەستەمبوڵ شارێکی جیهانییە کە تێیدا

شوێنەوارە کۆنەکان لە تەنیشت هەورەبڕە مۆدێرنەکان، زانکۆکان، گەلەرییەکان و

دامەزراوە کولتوورییەکان وەستاون.

چیرۆکی ئەستەمبوڵ لە کۆتاییدا چیرۆکی بەیەکگەیشتنی شارستانیەتەکانە. کەم شار لە

مێژووی مرۆڤایەتیدا هەن کە بەم قەبارە گەورەیە و بۆ ماوەیەکی ئەوەندە درێژ

کاریگەرییان لەسەر ئایین، سیاسەت، بازرگانی و هونەر هەبووبێت.

سەرچاوە: تۆمارە مێژووییەکانی عوسمانی، لێکۆڵینەوە بیزەنتینییەکان، ئەرشیفی

شوێنەوارە کولتوورییەکانی تورکیا.

PM:05:59:07/06/2026

ئه‌م بابه‌ته 44 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌