ئەندازیاریی شارستانی؛ یەکەمین و کۆنترین بەشی ئەندازیاری لە مێژووی مرۆڤایەتیدا

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان 

ئەندازیاری یەکێکە لەو زانستانەی کە شارستانییەتی مرۆڤایەتی لەسەر بونیاد نراوە.

کاتێک دەپرسین یەکەم بەشی ئەندازیاری کامە بوو، وەڵامەکە بە دڵنیاییەوە

"ئەندازیاریی شارستانی"یە (Civil Engineering). ئەم بەشە وەک پێویستییەک بۆ

ڕێکخستنی ژیانی مرۆڤ و دروستکردنی پەناگە و ڕێگاوبان سەری هەڵدا.

لە ڕاستیدا، لە کۆندا تەنها دوو جۆر ئەندازیاری هەبوو: ئەندازیاریی سەربازی کە

تایبەت بوو بە دروستکردنی قەڵا و چەک، و ئەندازیاریی شارستانی کە هەموو ئەو

کارانەی تری دەگرتەوە کە بۆ خزمەتی گشتی بوون. ناوی "شارستانی" بۆیە هەڵبژێردرا

تا لە ئەندازیاریی سەربازی جیابکرێتەوە. مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو کاتەی مرۆڤ

وازی لە ژیانی کۆچەری هێنا و دەستی کرد بە نیشتەجێبوون.

یەکەم ئەندازیار کە لە مێژوودا ناوی تۆمار کرابێت، "ئیمهۆتێپ"ە لە میسری کۆن

(نزیکەی ٢٥٥٠ پێش زایین)، کە هەرەمی "جۆسەر"ی دیزاین کرد. هەروەها

شارستانییەتەکانی میزۆپۆتامیا (کوردستانی ئێستا و عێراق) ڕۆڵێکی

گەورەیان هەبوو لە پەرەپێدانی ئەم زانستە لە ڕێگەی دروستکردنی سیستمەکانی

ئاودێری و پەرستگا گەورەکان وەک زێگوراتەکان.

ئەندازیاریی شارستانی لە سەردەمە جیاوازەکاندا گۆڕانکاری بەسەردا هاتووە. ڕۆمانەکان

ڕێگاوبان و پردی وایان دروست کرد کە تا ئێستاش هەندێکیان ماون. بەڵام وەک زانستێکی

ئەکادیمی، لە ساڵی ١٧٤٧ یەکەم قوتابخانەی ئەندازیاریی شارستانی لە فەرەنسا

کرایەوە. دواتر لە ساڵی ١٨١٨ یەکەم کۆمەڵەی ئەندازیارانی شارستانی لە

بەریتانیا دامەزرا.

ئەمڕۆ، ئەندازیاریی شارستانی بنکەی سەرەکی هەموو بەشەکانی تری ئەندازیارییە. بەبێ

ئەم بەشە، نەماندەتوانی باڵەخانە بەرزەکان، بەنداوەکان، فڕۆکەخانەکان و ژێرخانی

شارەکانمان هەبێت. ئەم زانستە تەنها دەربارەی بەرد و چیمەنتۆ نییە، بەڵکو

دەربارەی دابینکردنی ژیانێکی سەلامەت و ئارامە بۆ مرۆڤایەتی.

سەرچاوە: American Society of Civil Engineers (ASCE)

PM:11:57:26/05/2026

ئه‌م بابه‌ته 144 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌