ماتماتیکزانان مۆدێلێکی ئەندازەیی بێکۆتایی لەژێر کاریگەری کونە ڕەشەکاندا دادەهێنن

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

تیمێک لە ماتماتیکزانان و فیزیازانان مۆدێلێکی ئەندازەیی شۆڕشگێڕانەیان ناساند کە

ئیلهامی لە پێکهاتەی کونە ڕەشەکان وەرگرتووە، ئەمەش ئاسۆیەکی نوێ لە فیزیای تیۆری

و کۆمپیوتەری پێشکەوتوودا دەکاتەوە.

ئەم مۆدێلە باس لە جۆرێکی نوێی بۆشایی چەماوەی بێکۆتایی دەکات کە توانای هەیە

لاسایی ئەوە بکاتەوە چۆن هێزی کێشکردن کات و ماددە لە نزیک تەنە گەردونییە

زەبەلاحەکان دەشێوێنێت. توێژەران پێیان وایە ئەم هاوکێشانە دەتوانن یارمەتیدەر

بن لە پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییانەی لە نێوان میکانیکی کوانتەم و تیۆری ڕێژەیی

ئەینشتایندا هەن.

چوارچێوە ماتماتیکییەکە ئەندازەی فراکتاڵی داینامیکی بەکاردەهێنێت کە بەپێی چڕی وزە

دەگۆڕێت. زانایان دەڵێن ئەم سیستەمە لەوانەیە لە کۆتاییدا یارمەتیدەر بێت لە

دیزاینکردنی پڕۆسێسەرە کوانتەمییەکانی داهاتوو و هاوشێوەکردنی وردی هێزی

کێشکردن.

چەندین زانکۆ لە ئێستاوە دەستیان کردووە بە تاقیکردنەوەی ئەم هاوکێشانە لە ژینگەی

سوپەرکۆمپیوتەرەکاندا بۆ شیکردنەوەی ئەوەی ئایا مۆدێلەکە دەتوانێت پێشبینی

ڕەفتارە نەزانراوەکانی گەردوون بکات یان نا. ئەنجامە سەرەتاییەکان نەخشەی

هاوشێوەی ئەو "هاوێنە کێشکردنانەیان" بەرهەمهێناوە کە تێلسکۆپەکان لە بۆشایی

ئاسماندا دەیبینن.

بۆ چەندین دەیە فیزیازانان لە ململانێدا بوون بۆ یەکخستنی ماتماتیکی تەنە زۆر

گەورەکان لەگەڵ ڕەفتاری تەنۆلکە بچووکەکانی کوانتەم. کونە ڕەشەکان تا ئێستاش

وەک یەکێک لە گەورەترین مەتەڵە چارەسەرنەکراوەکانی زانست ماونەتەوە.

شارەزایان دەڵێن ئەم دۆزینەوەیە نیشان دەدات چۆن ماتماتیکی پەتی بەردەوامە لە

کاریگەریکردنە سەر ئەستێرەناسی، کۆمپیوتەر و ئەندازیاری، بەتایبەتی لە

کاتێکدا مرۆڤایەتی خۆی بۆ گەشتە ئاسمانییە پێشکەوتووەکان ئامادە دەکات.

سەرچاوە: کۆنفرانسە نێودەوڵەتییەکانی فیزیای ماتماتیکی و توێژینەوەی ئەندازەی

کوانتەم، ٢٠٢٦.

PM:10:47:18/05/2026

ئه‌م بابه‌ته 100 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌