ماریانا ترێنچ؛ نهێنییەکانی قوڵترین شوێنی سەر زەوی چییە؟

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

زەریاکان بەشێکی زۆری گۆی زەوییان داپۆشیوە، بەڵام هێشتا بەشێکی زۆریان بە

نەدۆزراوەیی ماونەتەوە. "ماریانا ترێنچ" یان چاڵی ماریانا قوڵترین خاڵە

لەسەر گۆی زەوی کە دەکەوێتە ڕۆژئاوای زەریای هێمن، شوێنێک کە فشار و تاریکی

تێیدا حوکم دەکات.

ئەم چاڵە قوڵییەکەی دەگاتە نزیکەی ١١ کیلۆمەتر (١٠,٩٨٤ مەتر) لە ژێر ئاستی دەریاوە.

ئەگەر چیای ئەڤێریست بخەیتە ناو ئەم چاڵەوە، هێشتا لوتکەکەی دوو کیلۆمەتر لە ژێر

ئاوەوە دەبێت. لەو قوڵاییەدا، فشاری ئاو هێندە زۆرە کە یەکسانە بەوەی ٥٠ فڕۆکەی

جەمبۆ بخرێتە سەر جەستەی مرۆڤ.

سەرەڕای ئەو بارودۆخە سەختە، زانایان بونەوەری سەیر و سەمەرەیان دۆزیوەتەوە کە لەوێ

دەژین. ئەو زیندەوەرانە بەبێ ڕوناکی دەژین و زۆربەیان ڕەنگیان نییە یان چاویان

نییە، و پشت بەو پاشماوانە دەبەستن کە لە بەشەکانی سەرەوەی زەریایەوە دێنە

خوارەوە. پلەی گەرمی لەوێدا نزیکە لە سفر، بەڵام لە هەندێک شوێن بەهۆی گڕکانە

ژێر دەریاییەکانەوە ئاوەکە زۆر گەرم دەبێت.

ئەم چاڵە ملیۆنان ساڵ لەمەوبەر دروستبووە بەهۆی بەریەککەوتنی پلێتە تێکتۆنیکییەکانی

زەوی، کاتێک پلێتێکی زەریایی چووەتە ژێر پلێتێکی ترەوە. یەکەمجار لە ساڵی ١٨٧٥دا

لەلایەن کەشتی "چاڵنجەر"ەوە دۆزرایەوە و ناونرا.

گەشتکردن بۆ قوڵایی ماریانا ترێنچ زۆر قورسترە لە گەشتکردن بۆ مانگ، چونکە

تەکنەلۆژیایەکی زۆر بەرزی پێویستە بۆ بەرگریکردن لەو فشارە زۆرە. ئەم

شوێنە هێشتا وەک تاقیگەیەکی سروشتی دەمێنێتەوە بۆ تێگەیشتن لە چۆنیەتی

دروستبوونی ژیان لە مەرجە هەرە سەختەکاندا.

سەرچاوە: ئاژانسی زانستی ئۆقیانووسەکان (NOAA)

PM:11:53:07/05/2026

ئه‌م بابه‌ته 64 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌