توێژینەوەیەکی نوێ: بێدەنگیی درێژخایەنی گڕکانەکان بە واتای نەمانی مەترسییەکانیان نایەت
وێستگە ستایل-
توێژینەوەیەکی نوێ: بێدەنگیی درێژخایەنی گڕکانەکان بە واتای نەمانی مەترسییەکانیان نایەت
وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان
توێژینەوەیەکی نوێ کە لەسەر نیمچە دوورگەی "میسانا" لە یۆنان ئەنجامدراوە،
تێڕوانینی زانایان بۆ گڕکانە خەوتووەکان دەگۆڕێت و هۆشداری دەدات لەوەی کە
بێدەنگبوونی گڕکانێک بۆ ماوەیەکی زۆر، گەرەنتی کۆتاییهاتنی مەترسییەکانی نییە.
زانایان دەڵێن تەنانەت ئەگەر گڕکانێک بۆ ماوەی ١٠٠ هەزار ساڵیش چالاک
نەبووبێت، هێشتا ئەگەری هەیە وزەی تێدا مابێت و دووبارە بتەقێتەوە، ئەمەش
ئەو باوەڕە کۆنە تێکدەشکێنێت کە دەیگوت ئەگەر گڕکانێک ١٠ هەزار ساڵ بێدەنگ بێت،
ئەوا بە مردوو هەژمار دەکرێت.
ئەم ئەنجامانە دوای ئەوە هاتن کە تیمێکی توێژەر لە رێگەی شیکردنەوەی کریستاڵەکانی
ناو بەردە گڕکانییەکان، مێژوویەکی زۆر کۆنی تەقینەوەکانی ناوچەکەیان سەرلەنوێ
داڕشتەوە. ئەوان نیشانەی ئەوەیان دۆزیوەتەوە کە ماددەی "ماگما" دەتوانێت بە
هێواشی لە ژێر زەویدا کۆببێتەوە تەنانەت لەو سەردەمانەشدا کە گڕکانەکە لەسەر
ڕووی زەوی هیچ نیشانەیەکی چالاکی نیشان نادات. ئەم دۆزینەوەیە گرنگییەکی زۆری
هەیە چونکە شێوازی چاودێریکردنی گڕکانە خەوتووەکان لە جیهاندا دەگۆڕێت و وا
دەکات زانایان بە وردیتر سەیری ئەو ناوچانە بکەن کە بە ناوچەی ئارام ناسراون.
هەرچەندە گڕکانی "میسانا" لە ئێستادا وەک مەترسییەکی دەستبەجێ ناوزەد نەکراوە،
بەڵام توێژینەوەکە ئاماژە بەوە دەکات کە سیستەمە گڕکانییە بێدەنگەکانی دیکە لە
جیهاندا رەنگە هێشتا وزەیەکی زۆریان لە ژێر زەویدا حەشار دابێت. پسپۆڕان جەخت
دەکەنەوە کە بەکارهێنانی ئامرازە مۆدێرنەکانی وەک سیزمۆمیتەر و مانگە
دەستکردەکان دەتوانن یارمەتیدەر بن لە ناسینەوەی ئەو نیشانە شاراوانە پێش
ئەوەی تەقینەوەیەکی کتوپڕ کارەسات بەسەر کۆمەڵگە نیشتەجێبووەکانی دەوروبەریان
بهێنێت.
ئەم بابەتە لە کاتێکدایە کە ژینگەی جیهانی رووبەڕووی مەترسی جۆراوجۆر دەبێتەوە؛ بۆ
نموونە لە ئیتاڵیا، بەرپرسان لێکۆڵینەوە لە مردنی گوماناوی ١٨ گورگ و چەندین
ئاژەڵی کێوی دیکە دەکەن لە پارکێکی نیشتمانیدا کە گومان دەکرێت ژەهرخوارد
کرابێتن. ئەم جۆرە ڕووداوانە نیشان دەدەن کە چەندە پاراستنی هاوسەنگی ژینگەیی و
چاودێریکردنی مەترسییەکان، چ سروشتی بن و چ دەستکرد، گرنگییان هەیە بۆ مانەوەی
سیستەمی ئیکۆلۆژی.
سەرچاوە: ئاژانسە زانستییەکان و رۆیتەرز
PM:08:43:03/05/2026
ئهم بابهته 32
جار خوێنراوهتهوه