دۆزینەوەی ددانێکی مێژوویی مایا کە بە بەردی بەنرخ پڕکراوەتەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لە ئەنجامی نوێترین کنەوپشکنینە شوێنەوارییەکان لە ناوچەی ئەمریکای ناوەڕاست، تیمێکی شارەزا دۆزینەوەیەکی سەرسوڕهێنەریان ڕاگەیاند، کە ئەویش دۆزینەوەی ددانێکی مرۆڤە لە سەردەمی شارستانییەتی مایا، کە بە بەردێکی سەوزی بەنرخ (Jade) پڕکراوەتەوە. ئەم ددانە کە جۆری ددانی خرێیە، نیشانەی بوونی تەکنیکێکی زۆر پێشکەوتووی ددانسازییە لەو سەردەمەدا، شارەزایان ئاماژە بەوە دەدەن کە شێوازی کارکردن لەسەر ددانەکە و پڕکردنەوەی بەو بەردە بەنرخە، دەریدەخات کە مایاکان پاشخانێکی دەوڵەمەندیان لە بواری پزیشکی و جوانکاریدا هەبووە. خاڵی هەرە سەرنجڕاکێش لەم دۆزینەوەیەدا ئەوەیە کە پڕکردنەوەی ددانەکە بۆ کەسێکی "زیندوو" ئەنجامدراوە و وەک ڕێوڕەسمێکی دوای مردن نەبووە، ئەمەش ئەوە دەسەلمێنێت کە ئەوان توانای ئەنجامدانی نەشتەرگەریی ورد و بەکارهێنانی ماددەی کانزایی و بەردینیان لەناو دەمدا هەبووە بەبێ ئەوەی زیان بە کەسەکە بگەیەنن. شوێنەوارناسان جەخت لەوە دەکەنەوە کە ئەمە یەکەمجارە ددانێکی لەم شێوەیە لە چوارچێوەی شارستانییەتی مایاکان بدۆزرێتەوە کە بە بەردی بەنرخ ڕازاوەتەوە، ئەم دۆزینەوەیە گۆڕانکاری لە تێگەیشتنی ئێستای زانایان دەکات سەبارەت بە زانیارییە پزیشکییەکانی ئەو سەردەمە. ئەم ددانە تەنیا پارچەیەکی شوێنەواری نییە، بەڵکو دەروازەیەکی نوێیە بۆ لێکۆڵینەوە لە ژیانی کۆمەڵایەتی و ئاستی زانستیی گەلانی مایاکان و چۆنیەتی مامەڵەکردنیان لەگەڵ جەستەی مرۆڤ و پاراستنی تەندروستی. توێژینەوەکان لەسەر ئەم پارچە شوێنەوارییە بەردەوامن بۆ ئەوەی بزانرێت ئایا ئەم جۆرە پڕکردنەوەیە تەنیا بۆ چینە دەوڵەمەندەکان بووە یان وەک چارەسەرێکی پزیشکیی باو بەکارهێنراوە.

گۆڤاری ناشیۆناڵ جیوگرافیک (National Geographic) و پێگەی زانستی شوێنەوارناسیی (Archaeology Magazine)