دەنگی ڤۆڵتێر لە مشتومڕە نوێیەکانی ئازادی ڕادەربڕیندا دەنگ دەداتەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لەناو زانکۆکان و پلاتفۆرمە دیجیتاڵییەکاندا، میراتی ڤۆڵتێر جارێکی دیکە گەرموگوڕی تێکەوتووەتەوە و زیندوو دەکرێتەوە، لە کاتێکدا کۆمەڵگاکان ڕووبەڕووی گرژییەکی زۆر بوونەتەوە سەبارەت بە سنوورەکانی دەربڕین و سانسۆر. زانایان و چاودێران ئاماژە بەوە دەکەن کە بایەخێکی نوێ بە فەلسەفەی ڕۆشنگەری دراوە، چونکە حکومەتەکان و کۆمپانیا تەکنەلۆژییە زەبەلاحەکان لەم سەدەی ٢١ەدا لە ململانێدان بۆ دیاریکردنی هێڵە سوورەکانی ئازادی قسەکردن.

ئەو ڕەخنە توندانەی ڤۆڵتێر لە دەسەڵات گرتی و ئەو بەرگرییە سەرسەختەی لە ئازادییە مەدەنییەکان دەیکرد، ئێستا زیاتر لە جاران لە کۆڕبەندە ئەکادیمییەکان و گفتوگۆ یاسایییەکاندا وەک سەرچاوە دەهێنرێنەوە. لە کۆنفرانسە نوێیەکانی ئەوروپادا بە وردی باس لەوە دەکرێت کە چۆن بیرۆکەکانی ئەم فەیلەسوفە دەتوانرێت بەسەر کێشە هاوچەرخەکانی وەک زانیاری چەواشەکار، هەراسانکردنی ئۆنلاین و جەمسەرگیری سیاسییدا جێبەجێ بکرێن.

پسپۆڕان جەخت لەوە دەکەنەوە کە هەرچەندە ڤۆڵتێر پاڵەوانی ئازادی بووە، بەڵام هاوکات بایەخێکی زۆری بە "عەقڵ" و "بەرپرسیارێتی" داوە، ئەمەش فەلسەفەکەی زۆر ئاڵۆزتر دەکات لەو دروشمانەی کە ئەمڕۆ بەکاری دەهێنرێن. قۆناغی ڕۆشنگەری کە ڤۆڵتێر تێیدا ڕۆڵێکی سەرەکی هەبوو، نەریتە سیاسی و فیکرییەکانی ڕۆژئاوای سەرلەنوێ داڕشتەوە و جەختی لەسەر گومانکردن لە دەسەڵات و مافەکانی تاک کردەوە.

بەرهەمەکانی ڤۆڵتێر کاریگەرییەکی قووڵیان لەسەر شۆڕشەکان و فیکری دەستووری لە سەرانسەری کیشوەرەکاندا هەبووە. ئەو بنەما فیکرییانەی ئەو دایڕشتن، بوونە بەشێکی دانەبڕاو لە بنیاتی دیموکراسییە مۆدێرنەکان. ئێستاش کە مشتومڕەکان چڕتر دەبنەوە، ئەو پرسە هەمیشەییەی ڤۆڵتێر کە دەیگوت "چۆن پارێزگاری لە ئازادی قسەکردن بکەین بەبێ ئەوەی ڕێگە بۆ زیان گەیاندن خۆش بکەین" وەک پرسێکی بێ وەڵام ماوەتەوە.

ئەم بابەتە دەریدەخات کە ڤۆڵتێر چەندین سەدە دوای مردنیشی هێشتا کاریگەرییەکەی بە زیندوویی ماوەتەوە و ڕێ نیشاندەری مرۆڤایەتییە لە کێشە ئاڵۆزەکانی دەربڕیندا. میراتی ئەو تەنها پەیوەست نییە بە مێژووەوە، بەڵکو بەشێکی سەرەکییە لەو جەنگە فیکرییەی کە مرۆڤی مۆدێرن لە جیهانی دیجیتاڵیدا تێیدا دەژی.

ئەرشیفە مێژووییەکان، گۆڤارەکانی خوێندنی ڕۆشنگەری، ڕاپۆرتەکانی سیمپۆزیۆمی ئازادی ڕادەربڕینی مۆدێرن.

PM:11:18:16/04/2026

ئه‌م بابه‌ته 56 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌