سادق هیدایەت؛ ئەو نووسەرەی بە کافکای ئێران دەناسرێت و بەرهەمەکانی بوونە میراتێکی ئەدەبیی جیهانی

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لە جیهانی ئەدەبدا، هەندێک نووسەر هەن کە تەنها وشە نانووسن، بەڵکو قوتابخانەیەکی هزری و فەلسەفی دادەمەزرێنن، سادق هیدایەت یەکێکە لەو ناوانەی کە ڕەخنەگرانی ئەدەبی فارسی بە "فرانز کافکا"ی ئێرانی دەچوێنن. هۆکاری ئەم چواندنەش دەگەڕێتەوە بۆ شێوازی نووسینی هیدایەت کە پەیڕەوی لە قوتابخانەی "سوریاڵیزم" کردووە و توانیویەتی جیهانێکی پڕ لە ئاڵۆزی و تەمومژاوی بۆ خوێنەرەکانی بخولقێنێت، کە تێیدا سنووری نێوان خەیاڵ و ڕاستی تێکەڵ دەبن.

ئەم نووسەرە گەورەیە وەک "باوکی ئەدەبی هاوچەرخی فارسی" دەناسرێت، چونکە توانی گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە زمانی نووسین و گێڕانەوەدا دروست بکات. هیدایەت لە کارەکانیدا کەشێکی ئەدەبیی غەمگینانە و قووڵی بۆ خوێنەرەکانی دروستکردووە، کە تێیدا مرۆڤ لەبەردەم پرسیارە جەوهەرییەکانی بوون و تەنیاییدا ڕادەوەستێت. کاریگەرییەکانی هیدایەت تەنها لە چوارچێوەی ئەدەبدا نەمایەوە، بەڵکو بە قووڵی کاریگەری لەسەر شێوازی بیرکردنەوەی تاکی فارسی و ڕۆشنبیرانی ناوچەکە دروستکردووە، بە جۆرێک تا ئێستاش بەرهەمەکانی وەک سەرچاوەی تێڕامان دەمێننەوە.

لە ماوەی تەمەنی کورت بەڵام پڕ بەرهەمیدا، سادق هیدایەت نزیکەی ٣٠ بەرهەمی ئەدەبیی جیاوازی بڵاوکردەوە، کە دیارترینیان "کوندەپەپووی کوێر"ە. ژیانی ئەم ئەدیبە بە شێوەیەکی تراجیدی کۆتایی هات، کاتێک لە ڕێکەوتی ٩ی نیسانی ١٩٥١ و لە تەمەنی ٤٨ ساڵیدا لە پاریس کۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا. ئەم کۆتاییە خەمناکە بووە بەشێک لەو مێژووە ئەدەبییەی کە هیدایەت بە جێی هێشت، مێژوویەک کە پڕە لە یاخیبوون، غەم و گەڕان بەدوای ڕاستیدا.

بەرهەمەکانی سادق هیدایەت تا ئێستاش لە ناوەندە ئەدەبییەکاندا مشتومڕیان لەسەرە و وەک شاکار دەبینرێن، ئەو توانی لە ڕێگەی چیرۆکەکانیەوە ڕەخنەی قووڵ لە کۆمەڵگە و نەریتەکان بگرێت، ئەمەش وایکردووە کە وەک یەکێک لە کاریگەرترین کەسایەتییە ئەدەبییەکانی سەدەی بیستەم لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بمێنێتەوە.

سەرچاوە: ئەرشیفی ئەدەبی فارسی و ڕەخنەگرانی هاوچەرخ

PM:11:02:10/04/2026

ئه‌م بابه‌ته 100 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌