ئەبوبەکر شێخ جەلال (أ. ب. ھەوری)؛ ئەستێرەیەکی گەشی ئەدەب و پەروەردەی کوردی

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

مێژووی ئەدەبی کوردی پڕە لەو کەسایەتییانەی کە ژیانی خۆیان تەرخان کردووە بۆ خزمەتکردنی زمان و پەروەردە، یەکێک لەو ناوە درەوشاوانەش ئەبوبەکر شێخ جەلالە، کە بە نازناوی "أ. ب. ھەوری" ناسراوە. ئەو نەک تەنها شاعیرێکی هەست ناسک، بەڵکو رێبەرێکی پەروەردەیی بوو کە نەوەیەکی زۆری لەسەر دەستی ئەو فێری زانست و نیشتمانپەروەری بوون.

هەوری لە ساڵی ١٩١٥ لە گوندی چنارەی شارباژێڕ لەدایکبووە و دواتر لە سلێمانی و بەغداد خوێندنی تەواو کردووە. ژیانی ئەو پڕ بووە لە هەوراز و نشێو؛ وەک مامۆستایەک لە هەڵەبجە، پێنجوێن و سلێمانی خزمەتی کردووە و بەهۆی هەڵوێستە نیشتمانپەروەرییەکانی چەندین جار ڕووبەڕووی زیندانی کردن و فشار بووەتەوە. ئەو تەنانەت بەشدارییەکی کارای لە چالاکییە جەماوەرییەکانی وەک شەڕی بەردەرکی سەرا کردووە.

ئەم ئەدیبە زمانزانە، بە هەردوو زمانی کوردی و عەرەبی بابەتی بڵاوکردووەتەوە و لە گۆڤارە بەناوبانگەکانی وەک "گەلاوێژ" و "بڵێسە" دەستی باڵای هەبووە. بەرهەمە ئەدەبییەکانی تەنها لە شیعردا قەتیس نەمان، بەڵکو لە بواری شانۆ و چیرۆک و زمانەوانیشدا خاوەن دیدگایەکی تایبەت بووە. کتێبی "دەستووری نووسینی زمانی کوردی بە پیتی عەرەبی" یەکێکە لە کارە گرنگەکانی لە بواری زمانەوانیدا.

لە نێو بەرهەمە دیارەکانیدا دەتوانین ئاماژە بە "دیوانی ئازار و ئاوات"، "بەرهەمی خەبات"، و شانۆگەری "بیری ئازادی رێگای ئازادی" بکەین. ئەو هەروەها بایەخێکی زۆری بە مێژووی سەرکردەکان داوە، وەک لە کتێبی "سەڵاحەدین شێری دوو کیشوەر"دا ڕەنگی داوەتەوە. هەوری تا دوا ساتەکانی ژیانی لە ساڵی ١٩٧٩، دەستی لە نووسین و داهێنان هەڵنەگرت.

کۆچی دوایی ئەم کەڵە پیاوە لە تەمەنی ٦٤ ساڵیدا، کەلێنێکی گەورەی لە کتێبخانەی کوردیدا دروست کرد. ئێستا گۆڕەکەی لە گۆڕستانی شێخ محێدین وەک مەزارگەیەک بۆ دۆستانی ئەدەب و زانست دەمێنێتەوە، و ناوی "أ. ب. ھەوری" هەمیشە وەک سیمبولی مامۆستایەکی دڵسۆز و شاعیرێکی نیشتمانپەروەر لە یادەوەری کورددا دەمێنێتەوە.