فەڕەنسا پەردە لەسەر نهێنییەکی ٥٠ هەزار ساڵە لادەبات؛ شۆڕشێکی نوێ لە مێژووی مرۆڤایەتیدا

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

پسپۆڕانی شوێنەوارناسی لە وڵاتی فەڕەنسا، لە ڕێگەی بەکارهێنانی تەکنیکی پێشکەوتووی کاربۆن-١٤، توانییان تەمەنی ڕاستەقینەی کۆمەڵێک تابلۆ و وێنەی دیواریی دێرین لە ئەشکەوتە مێژووییەکاندا دیاری بکەن، ئەمەش وەک یەکێک لە گەورەترین و گرنگترین دەستکەوتە زانستییەکانی ئەو وڵاتە لە بواری مرۆڤناسی و مێژوودا لەقەڵەم دەدرێت کە ڕەهەندێکی نوێ دەبەخشێتە تێگەیشتنمان بۆ سەرەتای شارستانییەت.

ئەشکەوتی "فۆنت دی گوام" کە دەکەوێتە ناوچەی دۆردۆنی فەڕەنسا، ساڵانێکی درێژە وەک یەکێک لە شوێنەوارە پڕ لە نهێنییەکان مابووەوە و تەمەنی وێنە کێشراوەکانی سەر دیوارەکانی بە نادیاری مابوونەوە، بەڵام دەستەیەک لە شارەزا دیارەکانی بنکەی نیشتمانیی بۆ توێژینەوەی زانستی (CNRS) دوای لێکۆڵینەوەیەکی ورد و بەکارهێنانی نوێترین تەکنەلۆژیای سەردەم، توانییان ئەو بەربەستە زانستییە بشکێنن و مێژووی ڕاستەقینەی ئەو تابلۆیانە بۆ جیهان ئاشکرا بکەن، کە ئەمەش وەک سەرکەوتنێکی بێوێنە بۆ زانایانی فەڕەنسی هەژمار دەکرێت.

بەگوێرەی ئەو زانیارییە وردانەی کە لەلایەن تیمە پسپۆڕەکەوە بڵاوکراونەتەوە، مێژووی دروستکردنی ئەم وێنە دیوارییانە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمێکی یەکجار دێرین کە لە نێوان ١٢ هەزار بۆ ٥٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر مەزەندە دەکرێت، ئەم قۆناغە زەمەنییەش ڕێک هاوکاتە لەگەڵ کۆتا چاخی بەردین، کە تێیدا مرۆڤە سەرەتاییەکان لەوپەڕی توانای داهێناندا بوون و دەستیان کردووە بە نەخشاندنی ژینگەی دەوروبەریان، ئەم دۆزینەوەیەش دەریدەخات کە هونەر و دەربڕینی مرۆیی ڕەگێکی زۆر قووڵتر و کۆنتر لەوەی پێشتر تصەور دەکرا لە خاکی فەڕەنسادا هەیە.

تەکنیکی کاربۆن-١٤ کە بۆ ئەم مەبەستە بەکارهێنراوە، یەکێکە لە وردترین و متمانەپێکراوترین ڕێگاکانی زانست بۆ دیاریکردنی تەمەنی ماددە ئەندامییەکان، و پسپۆڕانی فەڕەنسا بە سوودوەرگرتن لەم تەکنیکە لەسەر پاشماوەی ڕەنگەکان، توانییان مێژووی بەشێکی گرنگ لە زانستی مرۆڤناسیی وڵاتەکەیان نوێ بکەنەوە، چونکە پێشتر بەهۆی نەبوونی ئامرازی پێویست، تەمەنی ئەم تابلۆیانە تەنها وەک گریمانە و مەزەندەی مێژوویی دەمایەوە، بەڵام ئێستا بە بەڵگەی زانستیی بێگومانەوە سەلمێنراوە کە ئەم شوێنەوارە یەکێکە لە لانکە هەرە کۆنەکانی هونەری مرۆیی لەسەر ئاستی جیهان.

گەیشتن بەم ئەنجامە تەنها دەستکەوتێکی کاتی نییە، بەڵکو بە "میلێکی گەورە و وەرچەرخانێکی مێژوویی" لە زانستی مرۆڤناسیی تایبەت بە سەردەمانی پێش مێژوو دادەنرێت، ئەم دەرئەنجامانە دەبنە هۆی گۆڕینی زۆرێک لەو تێڕوانینانەی پێشتر لەسەر ژیان، بیرکردنەوە و گەشەسەندنی مرۆڤ لەو سەردەمەدا هەبوون، و جارێکی دیکە بایەخی شوێنەوارە مێژووییەکانی فەڕەنسا وەک ناوەندێکی جیهانی بۆ تێگەیشتن لە ڕەگ و ڕیشەی مرۆڤایەتی بەرز دەکاتەوە.

سەرچاوە: بنکەی نیشتمانیی فەڕەنسا بۆ توێژینەوەی زانستی (CNRS).

PM:11:55:19/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 72 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌