کۆڵەکەی مێژووی هاوچەرخی کورد ماڵئاوایی کرد؛ دکتۆر کەمال مەزهەر گەنجینەیەکی پڕ بایەخی جێهێشت

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

ڕۆژی 16ی ئازاری 2021، یەکێک لە دیارترین و درەوشاوەترین ناوەکانی دنیای مێژوونووسیی کوردی و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دکتۆر کەمال مەزهەر ئەحمەد، لە تەمەنی 84 ساڵیدا لە وڵاتی ئەڵمانیا کۆچی دوایی کرد. ئەم کۆچە زیانێکی گەورەی بە ناوەندی ڕۆشنبیری و مێژوویی کورد گەیاند، چونکە ئەو تەنیا مێژوونووسێک نەبوو، بەڵکو قوتابخانەیەکی گەورەی لێکۆڵینەوەی ئەکادیمی و زانستی بوو کە مێژووی هاوچەرخی کوردی بە دیدێکی نوێ و بێلایەنانە داڕشتەوە.

کەمال مەزهەر ئەحمەد لە 14ی شوباتی ساڵی 1937 لە ناحیەی ئاغجەلەری سەر بە قەزای چەمچەماڵ لەدایکبووە. قۆناغەکانی خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە شاری سلێمانی بڕیوە. هەر لەوێ و لە تەمەنی مێرمنداڵیدا، لەژێر کاریگەریی وانەکانی مامۆستا "حەمەڕەش"دا، خولیای مێژوو لە ناخیدا چەکەرە دەکات. ئەم خولیایە وای لێدەکات لە ساڵی 1953 و لە تەمەنی 16 ساڵیدا یەکەم وتاری خۆی لە گۆڤارێکی قوتابخانەدا بڵاوبکاتەوە، کە سەرەتایەک بوو بۆ دەرکەوتنی گەورەترین مێژوونووسی سەدەی بیستەمی کورد.

ئەم زانایە لە ساڵی 1959 بە پلەی شەرەف بەشی مێژووی لە زانکۆی بەغداد تەواو کرد و دواتر لەگەڵ پۆلێک لە ڕووناکبیرانی وەک عیزەدین مستەفا ڕەسوڵ، مارف خەزنەدار و نەسرین فەخری، بۆ بەدەستهێنانی بڕوانامەی دکتۆرا ڕەوانەی یەکێتی سۆڤیەت کرا. هەرچەندە سەرەتا دەیویست لە مێژووی کۆنی کورد بکۆڵێتەوە، بەڵام بە ڕاوێژی ڕەحیمی قازی و عەلی گەلاوێژ، بڕیاریدا تیشک بخاتە سەر مێژووی هاوچەرخ. لە ساڵی 1963 دکتۆراکەی بە ناونیشانی "بزاڤی ڕزگاریخوازی نەتەوەیی لە کوردستانی عێراق لە ساڵانی 1918-1932" وەرگرت و لە ساڵی 1981 پلەی پڕۆفیسۆری پێبەخشرا.

دکتۆر کەمال مەزهەر جگە لەوەی بۆ ماوەی 38 ساڵ (1970-2008) مامۆستای زانکۆی بەغداد بوو، سەرپەرشتیی زیاتر لە سەد نامەی ماستەر و دکتۆراشی کردووە. خاوەنی چەندین کتێبی ستراتیژی و گرنگە بە زمانەکانی کوردی، عەرەبی، ڕووسی و ئینگلیزی، لەوانە: "ئافرەت لە مێژوودا"، "ماکیاڤیلی و ماکیاڤیلیزم"، "چەند لاپەڕەیەک لە مێژووی گەلی کورد" و کتێبە ناودارەکەی دەربارەی کەرکوک. ئەو ئەندامی کارای کۆڕی زانیاری کورد و ئەکادیمیای زانستیی کوردستان بووە و هەمیشە وەک سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراوی مێژوویی سەیر کراوە.

کۆچی دوایی ئەم زانا گەورەیە لە یادی کارەساتی کیمیابارانی هەڵەبجەدا، هێندەی دیکە خەمی لای تاکی کورد قورس کرد. ئەو پاش خۆی نەک تەنیا کتێب، بەڵکو میتۆدێکی زانستی و زنجیرەیەک تێزی سیاسی و مێژوویی جێهێشت کە تا هەتایە دەبنە چرای ڕووناککەرەوە بۆ توێژەرانی مێژووی کورد و ناوچەکە.

سەرچاوە: ئەرشیفی مێژوونووسانی کورد

PM:10:44:16/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 40 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌