ناشناڵ جۆگرافیک دەستپێشخەرییەکی مەزن بۆ پاراستنی خێڵە دابڕاوەکان ڕادەگەیەنێت

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

کۆمەڵەی ناشناڵ جۆگرافیک پڕۆژەیەکی گەورەی نێودەوڵەتی ڕاگەیاند بۆ دۆکۆمێنتکردن و پاراستنی ئەو خێڵە ڕەسەنانەی کە تا ئێستا هیچ پەیوەندییەکیان بە جیهانی دەرەوە نەکردووە، بەتایبەت لە دارستانەکانی ئەمازۆن و دوورگەکانی ئەندامان لە زەریای هیندی.

ئەم پڕۆژەیە بە شێوەیەکی زۆر هەستیار ئەنجام دەدرێت؛ زاناکان تەکنەلۆژیای مانگی دەستکرد و وێنەگرتنی دوور بەکاردەهێنن بۆ چاودێریکردنی ناوچەکانیان بێ ئەوەی بچنە ناو شوێنی ژیانیان. ئەمەش بۆ پاراستنی ئەوانە لەو نەخۆشیانەی کە لەوانەیە مرۆڤە سادەکان لە جیهانی دەرەوەوە بیبەن و ببێتە هۆی لەناوچوونی کۆمەڵە خێڵێکی تەواو.

دکتۆر کارلۆس مێندێز، یەکێک لە سەرپەرشتیارانی پڕۆژەکە، دەڵێت کە لە ڕابردوودا هەوڵی لێکۆڵینەوە لەم خێڵانە زیانی پێ گەیاندوون، بۆیە ئێستا تەنها لە ڕێگەی ئاسمانییەوە چاودێری دەکرێن تا ڕێگری بکرێت لە داربڕەکان و مینەرەکان (کەسانەی بەدوای زێڕدا دەگەڕێن) کە نەچنە ناو خاکی ئەوانەوە و ژینگەکەیان تێک نەدەن.

لە دوورگەکانی ئەندامان، حکومەتی هیندستان یاسای زۆر توندی داناوە و کەس بۆی نییە لە خێڵە ڕەسەنەکان نزیک بێتەوە. ناشناڵ جۆگرافیک یارمەتی دەسەڵاتداران دەدات بە دابینکردنی هەستیاری دەنگی (Acoustic sensors) کە دەتوانێت دەنگی مشاری کارەبایی یان تەقە لە دوورەوە بناسێتەوە و ئاگاداری هێزە ئەمنییەکان بکاتەوە پێش ئەوەی زیان بە خێڵەکان بگات.

ئەم دەستپێشخەرییە لایەنی ئەخلاقیشی تێدایە؛ زاناکان دەڵێن پاراستنی دابڕانی ئەم خێڵانە مافێکی سەرەتایی خۆیانە. گۆڕانی کەشوهەواش مەترسییەکی ترە، چونکە گۆڕانی پلەی گەرمی و باران کار لە ژیانی ئەو خێڵانە دەکات کە تەنها پشت بە سروشت دەبەستن، بۆیە دۆکۆمێنتکردنی شێوازی گونجانی ئەوان لەگەڵ سروشت دەکرێت وانەیەکی گرنگ بێت بۆ هەموو مرۆڤایەتی.

سەرچاوە: گۆڤاری ناشناڵ جۆگرافیک و ڕێکخراوی پاراستنی خێڵە ڕەسەنەکان (Survival International)

PM:10:23:14/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 72 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌