گەردوونناسان پێکهاتەیەکی نائاسایییان لە پەراوێزی گەردوونی بینراودا دۆزییەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

تیمێکی گەردوونناسی پێکهاتەیەکی گەردوونی زەبەلاحیان دەستنیشان کردووە کە بە درێژایی ملیارەها ساڵی تیشکی کشاوە، ئەمەش پرسیاری نوێی دروست کردووە دەربارەی ئەوەی چۆن ماددە لە سەرەتای دروستبوونی گەردووندا پێکهاتووە.

بە بەکارهێنانی تێبینییە قووڵەکانی بۆشایی ئاسمان لە تەلەسکۆپی جەیمس وێبەوە، توێژەران کۆمەڵە گەلەئەستێرەیەکی ئێجگار گەورەیان دۆزیوەتەوە کە بە فیلەمێنتە تەنکەکانی گاز و ماددەی تاریک بەیەکەوە بەستراونەتەوە. پێکهاتەکە زۆر گەورەتر دەردەکەوێت لەوەی کە زۆربەی مۆدێلە تیۆرییەکان بۆ ئەو قۆناغەی گەشەسەندنی گەردوون پێشبینییان کردبوو

زانایان پێیان وایە ئەم فیلەمێنتانە بەشێکن لە "تۆڕی گەردوونی"، ئەو تۆڕە مەزنەی کە گەلەئەستێرەکان لە سەرتاسەری گەردووندا بەیەکەوە دەبەستێتەوە. بەڵام ئەم پێکهاتە نوێیە بە بەراورد بەو پێکهاتانەی کە لە دووری هاوشێوەدا بینراون، زۆر چڕتر و ڕێکخراوتر دەردەکەوێت

ئێستا هاوشێوەکردنی کۆمپیوتەری بەکاردەهێنرێت بۆ دیاریکردنی ئەوەی ئایا ئەم پێکهاتەیە دیاردەیەکی دەگمەنە یان بەڵگەیە لەسەر ئەوەی کە دروستبوونی گەلەئەستێرە سەرەتاییەکان خێراتر بووە لەوەی چاوەڕوان دەکرا. ئەگەر ئەمە پشتڕاست بکرێتەوە، دۆزینەوەکە کاریگەری دەبێت لەسەر چۆنیەتی تێگەیشتنی زانایان لە دابەشبوونی ماددەی تاریک.

ئەم پێکهاتەیە لە پەراوێزی گەردوونی بینراودا هەڵکەوتووە، ئەمەش واتای ئەوەیە ئەو تیشکەی دەگاتە زەوی گەشتەکەی زیاتر لە ١٢ ملیار ساڵ لەمەوبەر دەستی پێکردووە. چاودێریکردنی ناوچە دوورەدەستەکان ڕێگە بە زانایان دەدات لێکۆڵینەوە لە سەرەتایترین قۆناغەکانی تەمەنی گەردوون بکەن.

ئەم دۆزینەوەیە تیشک دەخاتە سەر ئەوەی چۆن تەلەسکۆپە نوێیەکان بەردەوامن لە ڕکابەریکردنی تیۆرییە گەردوونناسییە باوەکان. هەر تێبینییەکی قووڵتر وا دەردەکەوێت کە تەلارسازییەکی گەردوونی ئاڵۆزترمان بۆ ئاشکرا بکات کە پێشتر بێ ئاگا بووین لێی.

Astrophysical Journal reports, NASA observation releases

PM:11:38:11/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 88 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌