زیندووکردنەوەی لایەلایە دێرینە کوردییەکان لە ڕێگەی ئەرشیفێکی دیجیتاڵییەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

دەستپێشخەرییەکی نوێی دیجیتاڵی خەریکی زیندووکردنەوە و پاراستنی ئەو لایەلایە کوردییانەیە کە تەمەنیان دەگاتە چەندین سەدە، ئەم پڕۆژەیە ئەو ئاوازانە دەپارێزێت کە پێشتر تەنها لە گوندە شاخاوییەکان و لە نێو ماڵەکاندا بە چرپە دەوترانەوە. توێژەرانی بواری کلتووری ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم گۆرانییانە هەڵگری مێژوویەکی پڕ لە هەست و سۆزی کۆچ، عەشق و مانەوەن کە لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی دیکە گواستراونەتەوە.

تیمێک لە پسپۆڕانی مۆسیقای نەتەوەیی لە زانکۆکانی ناوچەکە، دەستیان کردووە بە تۆمارکردنی دەنگی ئەو پیرەژن و گۆرانیبێژە بەتەمەنانەی کە لە سەرتاسەری ناوچە جیاوازەکانی کوردستان دەژین. بە بەکارهێنانی ستۆدیۆی گەڕۆک، ئەوان ئەو ئاوازە ناسکانە تۆمار دەکەن کە بە شێوەیەکی نەریتی و بەبێ هیچ تێبینییەکی نووسراو لە دایکانەوە بۆ منداڵان جێماون. زمانناسان کە لەگەڵ ئەم پڕۆژەیەدا کار دەکەن، تێبینی ئەوە دەکەن کە زۆرێک لەم لایەلایانە وشەی دەگمەنی زاراوە جیاوازەکانیان تێدایە کە لە ئاخاوتنی هاوچەرخی ئەمڕۆدا بەرەو نەمان دەچن.

ئەم تۆمارانە بە شێوەیەکی زانستی پۆلێن دەکرێن و لەگەڵیاندا وەرگێڕان، تێبینی مێژوویی و شیکاری مۆسیقی هاوپێچ دەکرێت. دۆزینەوە سەرەتاییەکان دەریانخستووە کە مێژووی هەندێک لەم گۆرانییانە بۆ چەندین سەدە لەمەوبەر دەگەڕێتەوە و وێنای شاعیرانەی ژیانی شوانکارەیی، کۆچەری و سەختییەکانی کۆمەڵگە شاخاوییەکانی تێدایە. هەروەها زانایان پەیوەندییەکی بەهێزیان لە نێوان پێکهاتەی لایەلایە کوردییەکان و نەخشە مۆسیقییەکانی میزۆپۆتامیای کۆن دۆزیوەتەوە

بۆ زۆرێک لە خێزانەکان، ئەم ئەرشیفە لە توێژینەوەیەکی سادە زیاترە، نەوەی گەنج ئێستا گوێ لە دەنگی داپیرە و باپیرانیان دەگرن کە ئەو گۆرانییانە دەڵێنەوە کە خەریک بوو بە تەواوی لە یادەوەرییاندا بسڕێنەوە. ناوەندە کلتوورییەکان پلانیان هەیە کتێبخانەیەکی گشتی ئۆنلاین و کەرەستەی پەروەردەیی بۆ قوتابخانەکان بڵاو بکەنەوە تاوەکو ئەم میراتە بە زیندوویی بمێنێتەوە.

پاراستنی نەریتە زارەکییەکان لە ئێستادا لە سەرتاسەری جیهان بووەتە جێگەی بایەخ، چونکە مۆدێرنە شێوازی گێڕانەوەی چیرۆک و گۆڕینەوەی مۆسیقای لە نێوان کۆمەڵگەکاندا گۆڕیوە. زمانناسان هۆشداری دەدەن کە کاتێک ئەم گۆرانییانە ون دەبن، لەگەڵیاندا شێوازە گوزارشتکردنە تایبەتەکانی ناسنامەی نەتەوەییش بەرەو کاڵبوونەوە دەچن، بۆیە ئەم هەنگاوە بە ڕزگارکەر دادەنرێت

ئەم ئەرشیفە نیشانی دەدات کە چۆن تەکنەلۆژیا دەتوانێت میراتە کلتوورییە ناسکەکان پێش لەناوچوونی یەکجاری ڕزگار بکات. ئەوەی پێشتر تەنها لە نێو ماڵە بێدەنگەکاندا هەبوو، ڕەنگە لەمەودوا لە سەرتاسەری جیهاندا ببیسرێت و ببێتە بەشێک لە کلتووری جیهان

BBC Culture, UNESCO Cultural Heritage reports

PM:11:35:11/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 84 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌