زانست ڕێگەیەکی سیحری بۆ بنبڕکردنی دڵەڕاوکێ 

دەدۆزێتەوە؛ هاوڕێیەتی ترس بە ڕێژەی ٩٠٪ کەمدەکاتەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

تیمێکی زانستی لە ڕێگەی تاقیکردنەوەیەکی درێژخایەن و وردەوە کە لە ساڵی ٢٠٠٨ـەوە دەستی پێکردووە، گەیشتوونەتە ئەنجامێکی سەرسوڕهێنەر دەربارەی تەندروستی دەروونی مرۆڤ. بەپێی ئەنجامەکانی ئەم توێژینەوەیە، دەرکەوتووە کە هەبوونی پاڵپشتی کۆمەڵایەتی و هاوڕێی نزیک، کاریگەرترین و خێراترین ڕێگەیە بۆ کەمکردنەوەی ئاستی دڵەڕاوکێ و ترس لە مرۆڤدا، ئەمەش دەرگایەکی نوێ لەبەردەم پزیشکانی دەروونی دەکاتەوە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ فشارە دەروونییەکان بەبێ پەنابردن بۆ دەرمانە کیمیاییەکان لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا.

توێژەران لەم تاقیکردنەوەیەدا کە زیاتر لە ١٨ ساڵی خایاندووە، چاودێری هەزاران کەسیان کردووە لە بارودۆخی جیاواز و ژینگەی پڕ لە فشاردا، ئەنجامەکان دەریانخستووە کە تەنها هەبوونی هاوڕێیەک یان هاوەڵێکی نزیک لە کاتی تەنگانەدا، دەبێتە هۆی دابەزاندنی ئاستی ترس و نیگەرانی بە ڕێژەی ٩٠٪. ئەم ڕێژە بەرزە زانایانی تووشی سەرسوڕمان کردووە، چونکە نیشانی دەدات کە پەیوەندییە مرۆییەکان کاریگەرییان لە هەر دەرمانێکی ئارامکەرەوە زیاترە بۆ هاوسەنگکردنی لێدانی دڵ و چالاکی مێشک لە کاتی مەترسیدا.

ئەم دۆزینەوەیە تەنها بۆ کەسانی ئاسایی نییە، بەڵکو زاناکان جەخت دەکەنەوە کە دەکرێت ئەم میتۆدە لە چارەسەرکردنی نەخۆشییە دەروونییە قورسەکاندا بەکاربهێنرێت. 

نەخۆشییەکانی وەک خەمۆکی توند و شۆکی دوای کارەسات (PTSD) کە ساڵانە ملیۆنان کەس لە جیهاندا پێوەی دەناڵێنن، دەکرێت لە ڕێگەی بەهێزکردنی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و دروستکردنی بازنەی هاوڕێیەتییەوە بە ڕێژەیەکی بەرچاو کۆنتڕۆڵ بکرێن، بە جۆرێک کە مێشک هەست بە ئارامییەکی سروشتی دەکات لە کاتی بوونی پاڵپشتی دەوروبەردا.

لە لایەکی ترەوە، توێژینەوەکە ئاماژە بەوە دەکات کە دابڕانی کۆمەڵایەتی یان تەنهایی، مەترسییەکی گەورەیە بۆ سەر تەندروستی جەستەیی و دەروونی، چونکە مێشک لە کاتی تەنیاییدا زیاتر کاردانەوەی توند بۆ مەترسییەکان نیشان دەدات و سیستەمی بەرگری لاواز دەبێت. هەبوونی هاوڕێی دڵسۆز وەک قەڵغانێکی بەرگری کار دەکات کە ڕێگری لە تێکچوونی هاوسەنگی دەروونی دەکات لە کاتی ڕووداوە ناخۆشەکان و شۆکە کتوپڕەکاندا، ئەمەش وەک جۆرێک لە "چارەسەری سروشتی" وەسف کراوە.

زاناکان لە کۆتایی ڕاپۆرتەکەیاندا جەخت دەکەنەوە کە دەبێت تێکەڵبوونی کۆمەڵایەتی و پەرەپێدانی هاوڕێیەتی، وەک بەشێکی سەرەکی لە پلانی چارەسەری دەروونی لە نەخۆشخانەکاندا سەیر بکرێت. مرۆڤ بوونەوەرێکی کۆمەڵایەتییە و مانەوەی لە ناو کۆمەڵگەدا نەک تەنها بۆ بەردەوامی ژیانە، بەڵکو بۆ پاراستنی مێشک و دەروونییەتی لە هەر هەڕەشەیەکی دەرەکی، هەر بۆیە هاوڕێیەتی ڕاستەقینە تەنها کاتبەسەربردن نییە، بەڵکو پێویستییەکی تەندروستییە.

سەرچاوە زانستییەکان، گۆڤارە دەروونییە نێودەوڵەتییەکان.

PM:10:45:11/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 36 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌