ئەبوحەنیفە دینەوەری؛ ئەو کوردەی مێژوو و زانستی جیهانی گۆڕی

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لە قۆناغی زێڕینی ئیسلامدا، زانایەکی کورد بەناوی ئەبوحەنیفە دینەوەری دەرکەوت کە توانی لە بوارە جیاوازەکانی وەک ڕووەکناسی، مێژوو، ئەستێرەناسی و بیرکاریدا ببێتە پێشەنگ و ناوی خۆی لە مێژووی زانستدا تۆمار بکات.

ئەبوحەنیفە ئەحمەد، کوڕی داود وەنەندی، لە سەرەتای سەدەی سێیەمی کۆچی لە ناوچەی دینەوەری ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەدایکبووە. شاری دینەوەر کە ناوەندێکی گرنگی بازرگانی و زانستی بووە لەسەر ڕێگای ئاوریشم، لانکەی پێگەیاندنی ئەم زانایە بووە. ئەو بۆ وەرگرتنی زانست گەشتی بۆ شارەکانی وەک کووفە، بەسرە و ئەسفەهان کردووە و لە هەموو بوارەکاندا بووەتە پسپۆڕێکی بێ وێنە.

یەکێک لە گەورەترین کارەکانی دینەوەری، نووسینی "کتێبی رووەک"ـە، کە بەهۆیەوە بە باوکی ڕووەکناسی ناو دەبرێت. ئەم کتێبە وەرچەرخانێکی گەورە بوو چونکە بۆ یەکەمجار ناوی سەدان ڕووەک و تایبەتمەندییەکانیانی بە شێوەیەکی زانستی تۆمار کرد. هەروەها، دینەوەری وەک یەکەم کەس هەژمار دەکرێت کە مێژووی کوردی لە کتێبێکدا بەناوی "ڕەچەڵەکی کوردان" نووسیوەتەوە، هەرچەندە بەداخەوە ئەم کتێبە لە ئێستادا ون بووە و تەنیا ئاماژەکانی ماونەتەوە.

لە بواری ئەستێرەناسیشدا، دینەوەری خاوەنی ڕوانگەی تایبەتی بووە و ئامێرە وردەکانی ئەو سەدان ساڵ دوای خۆشی لەلایەن زانایانی وەک سۆفی شیرازییەوە ستایش کراون. ئەو نەک هەر زانایەکی تیۆری بوو، بەڵکو لە بواری کەشناسی و دیاردە ژینگەییەکانیشدا سەرچاوەی یەکەم بووە لە سەردەمی خۆیدا.

ژیانی دینەوەری پڕ بووە لە نووسین و داهێنان، کە زیاتر لە ٢٠ کتێبی گرنگی لەپاش خۆی جێهێشتووە، لەوانە: "مێژووی گەورە"، "تەفسیری قورئان" و "کتێبی دەوڵەتان". ئەم زانایە بەڵگەیەکی زیندووە لەسەر بەشدارییە کاریگەرەکانی کورد لە بنیادنانی شارستانییەتی مرۆڤایەتیدا.

سەرچاوە: سەرچاوە مێژووییەکان و کتێبخانەی جیهانیی زانست لە قۆناغی زێڕین

PM:08:24:10/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 72 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌