کاپتن ئارسەر فیلیپ؛ ئەو پیاوەی بەردی بناغەی ئوسترالیای هاوچەرخی دانا

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

هەرچەندە گەلانە ڕەسەنەکان بۆ ماوەی پتر لە ٦٥ هەزار ساڵە لەو کیشوەرەدا دەژین، بەڵام مێژووی ئوسترالیا وەک دەوڵەتێکی مۆدێرن لەگەڵ گەیشتنی "کاروانی یەکەم" دەستی پێکرد. لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٧٨٨دا، کاپتن ئارسەر فیلیپ، ئەفسەری هێزی دەریایی شاهانە، ئاڵای بەریتانیای لە "سیدنی کۆڤ" بەرزکردەوە و دامەزراندنی کۆلۆنی "نیو ساوس وێڵز"ی ڕاگەیاند، کە ئەمەش سەرەتای سەروەری بەریتانیا بوو لەو ناوچەیەدا.

کاپتن ئارسەر فیلیپ وەک دامەزرێنەری ئوسترالیای هاوچەرخ دەناسرێت. ئەو لەلایەن تاجی بەریتانییەوە ڕاسپێردرا بۆ ئەرکێکی قورس کە بریتی بوو لە دروستکردنی شوێنی نیشتەجێبوون بۆ زیندانییەکان لە خاکێکدا کە لای ئەوروپییەکان نەزانراو بوو. سەرکردایەتی و دووربینی ئەو لەو ساڵە سەرەتاییە توندانەدا هۆکاری سەرەکی بوو بۆ ڕزگاربوونی کۆلۆنییەکە و گۆڕینی کارەساتێکی چاوەڕوانکراو بۆ نیشتەجێبوونێکی سەرکەوتوو.

بڕیاری دامەزراندنی کۆلۆنییەک لە ئوسترالیا لە قەیرانەوە سەرچاوەی گرتبوو. دوای لەدەستدانی ئەمریکا لە ساڵی ١٧٨٣، بەریتانیا چیتر نەیتوانی زیندانییەکانی بنێرێتە ئەمریکای باکوور. زیندانەکانی بەریتانیا پڕ ببوون و کەشتییە کۆنەکانی سەر ڕووبارەکان ببوونە شوێنی پیس و نەگونجاو. بۆیە حکومەتی بەریتانیا "بۆتانی بەی" هەڵبژارد. فیلیپ بە ١١ کەشتی و پتر لە ١٤٠٠ کەسەوە کە زیندانی و سەرباز بوون، گەشتێکی هەشت مانگییان ئەنجام دا بۆ ئەو دیوی جیهان.

ئەم کۆلۆنیکردنە دەبێت لە چوارچێوەی فراوانبوونی ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا لە سەدەی هەژدەهەمدا ببێنرێت. شۆڕشی پیشەسازی بووە هۆی تێکچوونی باری کۆمەڵایەتی و زیادبوونی تاوان و هەژاری. ناردنی خەڵک بۆ کۆلۆنییەکان وەک جێگرەوەیەکی مرۆیی بۆ لەسێدارەدان دەبینرا. هەروەها بۆ بەریتانیا، ئەم خاکە نوێیە بنکەیەکی دەریایی ستراتیژی بوو لە باشووری زەریای هێمن بۆ پێشکەوتن لە فەرەنسییەکان.

سەرکردایەتی کاپتن ئارسەر فیلیپ وایکرد ئەو گرووپە بچووکە لە برسێتی و ململانێ ڕزگاریان بێت. ئەو لە ساڵی ١٧٩٢ گەڕایەوە و کۆلۆنییەکی جێگیری بەجێهێشت. ٢٦ی کانوونی دووەم ئێستا وەک "ڕۆژی ئوسترالیا" پیرۆز دەکرێت، هەرچەندە بۆ زۆرێک لە ڕەسەنەکان ڕۆژی ماتەمینییە. فیلیپ بەرپرسیاری یەکەمی مێژووییە لە دروستکردنی ئەو قەوارە سیاسییەی کە دواتر بوو بە دەوڵەتی مۆدێرنی ئوسترالیا.

سەرچاوە: ئەرشیفی نیشتمانی ئوسترالیا، مێژووی کامبریدج بۆ ئوسترالیا.

PM:08:41:09/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 68 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌