سەردەمی جێت؛ ئەو تەکنەلۆژیایەی سنووری خێرایی و فڕۆکەوانی بەزاند

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لە بەیانییەکی ٢٧ی ئابی ١٩٣٩دا، تەنیا شەش ڕۆژ بەر لە هەڵگیرسانی جەنگی جیهانی دووەم، سەردەمێکی نوێ لە جەنگی ئاسمانی دەستی پێکرد. لە ئاسمانی باکووری ئەڵمانیا، فڕۆکەی "Heinkel He 178" بەرزبووەوە، بەڵام نەک بە پەروانەی ئاسایی، بەڵکو بە هێزی تۆرباینی گاز. ئەمە یەکەم فڕینی سەرکەوتووی فڕۆکەی جێت بوو لە جیهاندا، کە بازدانێکی تەکنەلۆژی بوو فڕۆکە کۆنەکانی کردە مێژوو.

دروستکردنی فڕۆکەی جێت بۆ یەک کەس ناگەڕێتەوە، بەڵکو بۆ بلیمەتی دوو پیاو دەگەڕێتەوە کە بە جیا کاریان دەکرد: هانس فۆن ئۆهاین لە ئەڵمانیا و فرانک ویتڵ لە بەریتانیا. هەردووکیان بە نهێنی بیریان لە بەکارهێنانی تۆرباینی گاز کردەوە بۆ پاڵنانی فڕۆکە. ئۆهاین لە ساڵی ١٩٣٦ داهێنانەکەی تۆمارکرد و لەلایەن کۆمپانیای هاینکلەوە پشتگیری کرا، لە کاتێکدا ویتڵ لە بەریتانیا بەدەست نەبوونی بودجەوە دەیناڵاند هەرچەندە بیرۆکەکەی زووتر هەبوو.

فڕۆکەی He 178 ئەنجامی کارەکانی ئۆهاین بوو. بزوێنەرەکەی هەوای هەڵدەمژی و دەیگوشی و دواتر لەگەڵ سووتەمەنی دەیگەیاندە پلەی تەقینەوە، کە هێزێکی پاڵنەری گەورەی دروست دەکرد. ئەمە گۆڕانکارییەکی ڕادیکاڵ بوو لە بزوێنەرە پیستۆنییەکان. فڕۆکەی جێت دەیتوانی بەرزتر و خێراتر لە هەر شتێکی پێشوو بفڕێت، ئەمەش دەرگای بۆ فڕینی سەروو دەنگ و گەیشتن بە چینی ستراتۆسفیری ئاسمان کردەوە.

لە ساڵانی پێش جەنگی جیهانی دووەمدا، تەکنەلۆژیای فڕۆکەوانی گەیشتبووە بنبەست بەهۆی سنووری خێرایی پەروانەکانەوە. کاتێک پەروانە دەگەیشتە خێراییەکی زۆر، کاراییەکەی لەدەست دەدا. بزوێنەری جێت ڕێگەیەکی بۆ تێپەڕاندنی ئەم بەربەستە فیزیاییە دۆزییەوە و بەڵێنی بازدانێکی گەورەی لە کارکردن و خێراییدا دا کە هیچ بزوێنەرێکی کۆن نەدەگەیشتە ئاستی.

داهێنانی هاوکات و سەربەخۆی بزوێنەری جێت لەلایەن ویتڵ و ئۆهاینەوە، یەکێکە لە گەورەترین دەستکەوتە تەکنەلۆژییەکانی سەدەی بیستەم. هەرچەندە یەکەم فڕۆکە جێتەکان درەنگ گەیشتن بۆ گۆڕینی ئەنجامی جەنگی جیهانی دووەم، بەڵام بناغەی هەموو فڕۆکەوانییە سەربازی و مەدەنییەکانی داهاتوویان داڕشت و جیهانیان پێکەوە گرێدا.

سەرچاوە: مۆزەخانەی هێزی ئاسمانی شاهانە، ئەرشیفی هاینکل.

PM:08:40:09/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 76 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌