براکانی ڕایت؛ ئەو دوو گەنجەی خەونی فڕینی مرۆییان کردە ڕاستی

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٣دا، لە کەناراوێکی پڕ لە با لە کارۆلینای باکوور، سەردەمێکی نوێ لە گواستنەوە دەستی پێکرد. ئۆرفیل ڕایت لەناو کۆنترۆڵی فڕۆکەی "Wright Flyer"دا بوو، کاتێک فڕۆکەکە لەسەر زەوی بەرزبووەوە و بۆ ماوەی ١٢ چرکە لە هەوادا مایەوە و ١٢٠ پێی بڕی. ئەم فڕینە کورتە، یەکەمین جاری مێژوو بوو کە ئامێرێکی قورس و بزوێنەردار بتوانێت فڕینێکی کۆنترۆڵکراو و بەردەوام بە سەرنشینێکەوە ئەنجام بدات.

شانازیی داهێنانی فڕۆکە بۆ دوو برای خەڵکی دایتۆنی ئۆهایۆ دەگەڕێتەوە: ویلبر و ئۆرفیل ڕایت. بە پێچەوانەی زۆرێک لە زاناکانی ئەو سەردەمە کە تەنیا جەختیان لەسەر هێزی بزوێنەر دەکردەوە، براکانی ڕایت شێوازێکی زانستی و ڕێکخراویان بۆ کێشەی فڕین هەڵبژارد. ئەوان تێگەیشتن کە نهێنی ڕاستەقینە تەنیا بەرزبوونەوە لە زەوی نییە، بەڵکو پاراستنی کۆنترۆڵە لە کاتی فڕیندا.

سەرکەوتنی براکانی ڕایت لەسەر بنەمای تاقیکردنەوەیەکی توند دروستبوو. بەر لەوەی یەکەم فڕۆکەی بزوێنەردار دروست بکەن، شارەزاییان لە فڕینی بێ بزوێنەردا پەیدا کرد و سیستەمی "wing-warping"یان بۆ کۆنترۆڵکردنی باڵەکان داهێنا. هەروەها تاقیگەی تایبەتی بایان دروست کرد بۆ تاقیکردنەوەی پەروانەکان، کە داتای زۆر وردتریان بۆ بەرهەمهێنا لەوەی پێشتر هەبوو. فڕۆکەکەی ساڵی ١٩٠٣یان لوتکەی ئەم کارە تاقتاق و وردە بوو.

لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، خەونی فڕین ببوە خولیای زۆرێک لە مێشکە بلیمەتەکانی جیهان. زاناکان خەریکی لێکۆڵینەوە بوون لە بنەماکانی ئایرۆداینامیک و بزوێنەری کێش سوک. لەناو ئەم کێبڕکێیە توندەدا، شێوازی ئەندازیاری ڕێکخراوی براکانی ڕایت، نەک تەنیا بەخت یان هەست، توانی نهێنییەکانی ئاسمان بکاتەوە و ڕێگە بۆ فڕینی مرۆیی خۆش بکات.

داهێنانی ویلبر و ئۆرفیل ڕایت کۆت و زنجیری دێرینی مرۆڤی بە زەوییەوە شکاند. لە ماوەی یەک نەوەدا، ئەو بازدانە ١٢ چرکەییە گۆڕا بۆ پیشەسازییەک کە کیشوەرەکان بەیەکەوە دەبەستێتەوە، بازرگانی جیهانی چالاک دەکات و تێگەیشتنی ئێمەی بۆ دووری و کات بۆ هەمیشە گۆڕی.

سەرچاوە: مۆزەخانەی نیشتمانی فڕۆکەوانی و بۆشاییگەری سمیتسۆنیان.

PM:08:39:09/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 68 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌