تەلەفۆن؛ ئەو ئامێرەی سنوورەکان و کاتی بۆ مرۆڤایەتی کورتکردەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لە ڕۆژێکی مێژووییدا و لە ١٠ی ئاداری ١٨٧٦، مرۆڤایەتی گەورەترین وەرچەرخانی لە مێژووی پەیوەندییەکاندا بەخۆوە بینی. کاتێک یەکەم وشەی تێگەیشتوو لە ڕێگەی وایەرێکی کارەباییەوە گوازرایەوە، جیهان بۆ هەمیشە گۆڕا. "بەڕێز واتسۆن، وەرە ئێرە، دەمەوێت بتبینم"، ئەمە ئەو ڕستە مێژووییە بوو کە لەلایەن ئەلیکساندەر گراهام بێڵ، داهێنەری بەڕەگەز سکۆتلەندییەوە وترا، کە بەمەش لەدایکبوونی تەلەفۆنی ڕاگەیاند و قۆناغێکی نوێی لە ژیانی مرۆڤدا دەستپێکرد.

ئەلیکساندەر گراهام بێڵ، یەکێکە لە ناودارترین داهێنەرانی مێژوو، بەڵام داهێنانی تەلەفۆن تەنیا ڕێکەوت نەبوو، بەڵکو ئەنجامی ژیانێکی تەرخانکراو بوو بۆ لێکۆڵینەوە لە دەنگ و پەیوەندییەکان. بێڵ کە مامۆستای نابیستان بوو و خێزانەکەشی مێژوویەکی درێژیان لە لێکۆڵینەوەی دەنگدا هەبوو، ئەم کارەی لە بۆشاییدا نەکرد. ئەو لە کێبڕکێیەکی تونددا بوو لەگەڵ داهێنەرانی وەک ئەلیشا گرای، کە لە هەمان ڕۆژدا داواکارییەکی هاوشێوەی بۆ تۆمارکردنی داهێنانەکەی پێشکەش کردبوو، بەڵام بێڵ توانی پێش هەموان بکەوێت.

سەرکەوتنی بێڵ لە تاقیگەکەی لە بۆستن، دەرەنجامی ساڵانێک تاقیکردنەوە بوو لەسەر تێلێگرافی هارمۆنیک. ئەو ئامێرەی ئەو دروستی کرد، شەپۆلەکانی دەنگی دەگۆڕی بۆ تەزووی کارەبایی کە دەتوانێت بەناو وایەردا بڕوات و دواتر لە لایەنەکەی تری وەرگرەوە دووبارە دەبوەوە بە دەنگ. یەکەم تەلەفۆن سیستەمێکی سادەی موگناتیسی بوو، کە زۆر جیاواز بوو لە مۆبایلە زیرەکەکانی ئەمڕۆ، بەڵام بنەماکەی شۆڕشگێڕانە بوو و بناغەی هەموو شتێکی تری دانا.

کۆتایی سەدەی نۆزدەهەم سەردەمی پیشەسازی و گەڕانی زانستی بوو، کە زۆرجار بە شۆڕشی دووەمی پیشەسازی ناودەبرێت. هەرچەندە تێلێگراف جیهانی بچووک کردبووەوە، بەڵام پێویستی بە کارمەندی شارەزا هەبوو بۆ ناردنی کۆدەکان. بلیمەتی تەلەفۆن لەوەدا بوو کە دەنگی مرۆڤی دەگواستەوە، ئەمەش وایکرد پەیوەندییە کەسی و دوورودرێژەکان بۆ هەموو خەڵک ببنە شتێکی ئاسان و بۆ هەمیشە پەیوەندییە کۆمەڵایەتی و بازرگانییەکانی گۆڕی.

داهێنانەکەی ئەلیکساندەر گراهام بێڵ، بەردی بناغەی تۆڕی پەیوەندییە جیهانییەکانی ئەمڕۆمانە. لە پەیوەندییە سادەکانەوە تا ئینتەرنێتی مۆدێرن، هەمووی قەرزاری کارەکانی ئەون. میراتەکەی تەنیا ئامێرێک نییە، بەڵکو ڕەهەندێکی نوێیە بۆ کارلێکی مرۆیی کە جیهانی کردە یەک ماڵ.

سەرچاوە: ئەرشیفی مێژووی زانست، کتێبخانەی کۆنگرێسی ئەمریکی.

PM:08:38:09/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 72 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌